Mùa hè năm nay, một mô hình trại hè đặc biệt đang gây chú ý tại Trung Quốc khi phụ huynh sẵn sàng chi hàng nghìn nhân dân tệ để đưa con rời xa cuộc sống tiện nghi, đến các vùng nông thôn trải nghiệm những công việc vốn khá xa lạ với trẻ em thành thị.
Thay vì vui chơi, tham quan hay học thêm kỹ năng như những trại hè thông thường, các em phải đào khoai tây, chặt củi, bóc vỏ cây, cho gia súc, gia cầm ăn và sống trong điều kiện không có Internet, điều hòa hay điện thoại. Mục tiêu được các đơn vị tổ chức đưa ra là giúp trẻ hiểu hơn về giá trị của lao động, đồng thời biết trân trọng những gì cha mẹ đã làm cho mình.
Theo truyền thông Trung Quốc, mô hình được gọi là "trại hè chịu khổ" đang xuất hiện tại một số khu vực như Tứ Xuyên, Vân Nam và Quý Châu. Khác với những chương trình thiên về du lịch hoặc trải nghiệm kiến thức, điểm đặc biệt của các khóa học này nằm ở việc cho trẻ trực tiếp trải nghiệm cuộc sống nông thôn và những công việc chân tay.
Chi phí cho một khóa khoảng 10 ngày vào khoảng 5.000 nhân dân tệ, trong khi chương trình kéo dài 30 ngày có thể vượt 10.000 nhân dân tệ. Một số chương trình thậm chí được cho là phải đăng ký trước do lượng phụ huynh quan tâm khá lớn.
Trong thời gian tham gia, trẻ thường được bố trí ở tại nhà của các hộ dân địa phương và hạn chế tối đa việc tiếp xúc với điện thoại, Internet. Mỗi ngày, các em phải dậy sớm để thực hiện những công việc nông nghiệp thực tế như đào khoai tây, chặt củi, bóc vỏ cây, vận chuyển nông sản hoặc chăm sóc gia súc, gia cầm.
Một số trại hè còn thiết kế cơ chế "tích điểm lao động". Thành quả do trẻ làm ra có thể được đem bán hoặc quy đổi thành "công điểm", từ đó nhận lại những vật dụng cần thiết trong sinh hoạt. Bên cạnh đó, các em được yêu cầu viết nhật ký, viết thư cho cha mẹ, chia sẻ cảm nhận và tham gia các buổi tư vấn tâm lý.
Các đơn vị tổ chức cho rằng việc để trẻ trực tiếp làm việc sẽ giúp các em hiểu rằng những điều tưởng chừng đơn giản trong cuộc sống đều cần có công sức và tiền bạc để tạo ra. Qua đó, trẻ có thể nhận thức rõ hơn về sự vất vả của cha mẹ.
Tuy nhiên, trải nghiệm này không phải lúc nào cũng dễ dàng.
Có trường hợp trẻ mệt đến mức bật khóc ngay trong lúc làm việc. Một số em phải vận chuyển khoai tây trong nhiều giờ để mang đi bán. Nếu không hoàn thành nhiệm vụ được giao, các em thậm chí chỉ có thể dùng những món ăn đơn giản như khoai tây luộc.
Đáng chú ý, một số đơn vị tổ chức còn đưa ra lời khuyên khiến dư luận tranh luận: nếu trẻ không muốn tham gia, cha mẹ có thể không nói rõ đây là "trại hè chịu khổ" mà giới thiệu chương trình như một chuyến trải nghiệm nông thôn, sau đó đưa con đến nơi.
Một phụ huynh ở Thành Đô cho biết anh quyết định cho con gái đang học lớp 7 tham gia chương trình sau khi nhận thấy con ngày càng phụ thuộc vào điện thoại, sinh hoạt thiếu kỷ luật trong kỳ nghỉ hè.
Trong thời gian con tham gia, phụ huynh không được trực tiếp liên lạc thường xuyên mà chủ yếu theo dõi tình hình thông qua video do giáo viên gửi và nhật ký của con. Dù ban đầu cô bé liên tục than mệt vì công việc đồng áng, về sau lại dần chủ động tham gia và thậm chí cảm thấy lao động khá thú vị.
Người cha cho rằng sự thay đổi này khiến anh hài lòng với quyết định cho con tham gia trại hè.
Tuy nhiên, hiệu quả của phương pháp này cũng gây nhiều tranh luận.
Một phụ huynh ở Thượng Hải từng cho con gái 7 tuổi tham gia chương trình hơn 10 ngày. Sau khi trở về nhà, những thói quen như chậm chạp, ngủ nướng hay kén ăn của cô bé gần như không thay đổi. Người mẹ thừa nhận 10 ngày có lẽ chưa đủ để thay đổi những thói quen đã hình thành trong thời gian dài, nhưng ít nhất con gái bà đã có cơ hội rời khỏi môi trường thành thị quen thuộc và trải nghiệm một cuộc sống hoàn toàn khác.
Trước sự quan tâm ngày càng lớn dành cho "trại hè chịu khổ", chuyên gia giáo dục gia đình Vu Văn Quân cho rằng phụ huynh cần thận trọng với suy nghĩ có thể dùng một khoảng thời gian ngắn sống trong môi trường khắc nghiệt để “sửa” những vấn đề của trẻ.
Theo chuyên gia, việc cố tình đặt trẻ vào môi trường có cường độ cao nhằm khắc phục sự ham chơi, lười biếng hay nổi loạn có thể khiến cha mẹ rơi vào một hiểu lầm trong giáo dục: đồng nhất "chịu khổ" với "giáo dục".
Những biểu hiện ngoan ngoãn, nghe lời của trẻ trong môi trường xa lạ và áp lực chưa chắc phản ánh sự thay đổi thực sự. Khi trở về cuộc sống quen thuộc, trẻ hoàn toàn có thể quay lại những thói quen trước đây. Đặc biệt với trẻ nhỏ, việc bị ép thực hiện những công việc quá sức còn có nguy cơ tạo ra tâm lý chống đối hoặc khiến trẻ hình thành ấn tượng tiêu cực về lao động.
Dù vậy, chuyên gia cũng cho rằng trải nghiệm nông thôn không phải hoàn toàn không có giá trị. Nếu mục đích của chương trình không phải “cải tạo” hay trừng phạt trẻ mà đơn giản là giúp các em tiếp xúc với đất đai, lao động và những cách sống khác với môi trường thành thị, đây vẫn có thể là một trải nghiệm giáo dục hữu ích.
Sự xuất hiện của những "trại hè chịu khổ" cho thấy một nghịch lý trong cách nuôi dạy con hiện nay: khi trẻ em thành thị ngày càng được bao bọc trong môi trường đầy đủ, một bộ phận phụ huynh lại phải trả tiền để con được trải nghiệm những điều tưởng như rất bình thường của cuộc sống.
Nhưng câu hỏi được đặt ra là liệu trẻ thực sự học được cách biết ơn sau vài tuần sống trong gian khó, hay điều quan trọng hơn vẫn nằm ở cách cha mẹ đồng hành và giáo dục con trong cuộc sống hàng ngày?
Bởi suy cho cùng, hiểu giá trị của lao động không nhất thiết phải bắt đầu bằng những ngày tháng "chịu khổ". Điều quyết định có lẽ là cách trẻ được giải thích, trải nghiệm và tự mình nhận ra ý nghĩa phía sau mỗi công việc.
