Nhật Bản đang phải đối mặt với cuộc khủng hoảng nhân khẩu học nghiêm trọng hơn những gì các nhà hoạch định chính sách từng dự đoán. Số liệu mới nhất do Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản công bố ngày 3/6 cho thấy số trẻ em được sinh ra trong năm 2025 chỉ còn 671.236 em, mức thấp nhất kể từ khi nước này bắt đầu thống kê vào năm 1899.
Đáng chú ý, con số này thấp hơn 2,2% so với năm trước và đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp lượng trẻ sơ sinh tại Nhật Bản giảm xuống mức thấp kỷ lục. Điều này cũng cho thấy tốc độ suy giảm dân số đang diễn ra nhanh hơn đáng kể so với các dự báo trước đây của chính phủ.
Theo báo Yomiuri, Viện Nghiên cứu Dân số và An sinh Xã hội Quốc gia Nhật Bản từng dự báo vào năm 2023 rằng số trẻ sơ sinh của nước này sẽ giảm xuống ngưỡng 670.000 vào khoảng năm 2040. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cột mốc đáng lo ngại này đã xuất hiện từ năm 2025, tức sớm hơn khoảng 15 năm so với dự tính.
Sự chênh lệch lớn giữa dự báo và thực tế khiến giới chuyên gia lo ngại rằng những biện pháp khuyến khích sinh con mà chính phủ Nhật Bản triển khai trong nhiều năm qua vẫn chưa mang lại hiệu quả như mong đợi.
Không chỉ số trẻ sơ sinh giảm mạnh, tỷ suất sinh của Nhật Bản cũng tiếp tục đi xuống. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh, tức số con trung bình mà một phụ nữ sinh trong suốt cuộc đời chỉ đạt 1,14, mức thấp nhất trong lịch sử thống kê của nước này.
Trước đó, Nhật Bản từng ghi nhận sự phục hồi nhẹ khi tỷ suất sinh tăng lên 1,45 vào năm 2015. Tuy nhiên, xu hướng tích cực này không kéo dài lâu. Trong suốt một thập kỷ qua, tỷ lệ sinh liên tục suy giảm và hiện đang ở mức rất xa ngưỡng 2,07 - mức cần thiết để duy trì dân số ổn định trong dài hạn.
Xét theo từng địa phương, bức tranh dân số của Nhật Bản vẫn còn nhiều gam màu xám. Tokyo tiếp tục là nơi có tỷ suất sinh thấp nhất cả nước với mức 0,96, dù đây là lần đầu tiên sau 9 năm con số này không tiếp tục giảm. Trong khi đó, tỉnh Okinawa vẫn giữ vị trí dẫn đầu với tỷ suất sinh 1,52, cao nhất trong số các địa phương của Nhật Bản.
Một tín hiệu tích cực hiếm hoi là có 13 tỉnh thành ghi nhận tỷ suất sinh tăng trở lại trong năm qua. Trước đó, năm 2024 chỉ có tỉnh Fukui duy trì được mức ổn định, còn lại tất cả các địa phương đều chứng kiến sự suy giảm.
Bên cạnh tỷ lệ sinh, số lượng các cặp đôi kết hôn cũng là chỉ số quan trọng phản ánh triển vọng dân số trong tương lai. Dữ liệu mới cho thấy Nhật Bản có 489.119 cặp đôi đăng ký kết hôn trong năm 2025, tăng thêm 4.027 cặp so với năm trước. Đây là năm thứ hai liên tiếp số lượng hôn nhân tại nước này tăng trưởng.
Dù vậy, giới chuyên gia cho rằng sự cải thiện này vẫn chưa đủ để tạo nên bước ngoặt đáng kể. Từ sau đại dịch COVID-19, số lượng kết hôn tại Nhật Bản đã giảm mạnh và lần đầu tiên sau 90 năm rơi xuống dưới ngưỡng 500.000 cặp vào năm 2023. Cho đến nay, mức độ phục hồi vẫn khá khiêm tốn và chưa thể trở lại giai đoạn trước đại dịch.
Ở chiều ngược lại, số vụ ly hôn trong năm qua giảm xuống còn 179.068 trường hợp, thấp hơn 6.836 vụ so với năm trước.
Tình trạng già hóa dân số và tỷ lệ sinh thấp từ lâu đã trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với Nhật Bản. Số lượng người trong độ tuổi lao động ngày càng thu hẹp trong khi nhóm dân số cao tuổi không ngừng gia tăng, gây áp lực lớn lên hệ thống an sinh xã hội, y tế và nền kinh tế.
Việc số trẻ sơ sinh giảm xuống mức mà các chuyên gia từng dự báo cho năm 2040 nhưng lại xuất hiện ngay từ năm 2025 cho thấy cuộc khủng hoảng dân số của Nhật Bản đang diễn biến nhanh hơn dự kiến. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chính phủ nước này trong việc tìm kiếm những giải pháp hiệu quả hơn nhằm hỗ trợ các gia đình trẻ, giảm gánh nặng chi phí nuôi con và tạo môi trường thuận lợi để người dân sẵn sàng lập gia đình, sinh con trong tương lai.
