Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 28/8 tuyên bố Washington đã đạt được thỏa thuận cho phép Mỹ giành quyền kiểm soát phần lớn hơn 65 tỷ thùng dầu đã được chứng minh trữ lượng tại Venezuela. Đây được xem là bước mở rộng chưa từng có trong vai trò của Mỹ đối với ngành công nghiệp dầu mỏ của quốc gia Nam Mỹ.
Theo Reuters, Trump cho biết thỏa thuận được thực hiện thông qua quan hệ đối tác với các doanh nghiệp tư nhân và không làm phát sinh chi phí đối với người nộp thuế Mỹ. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không công bố cụ thể cơ chế pháp lý, những mỏ dầu nào nằm trong thỏa thuận, các doanh nghiệp tham gia hay cách thức Washington sẽ thực thi quyền kiểm soát đối với nguồn dầu khổng lồ này.
"Dưới sự chỉ đạo của tôi, Ngoại trưởng Marco Rubio và Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth, phối hợp với quyền lãnh đạo Venezuela Delcy Rodriguez và khu vực tư nhân, đã bảo đảm quyền kiểm soát của Mỹ đối với phần lớn hơn 65 tỷ thùng dầu đã được chứng minh trữ lượng tại Venezuela", Trump viết trên Truth Social.
Venezuela sở hữu trữ lượng dầu đã được chứng minh lớn nhất thế giới, nhưng sản lượng hiện chỉ đạt khoảng 1,25 triệu thùng/ngày, thấp hơn đáng kể so với tiềm năng. Nhiều năm thiếu đầu tư, quản lý yếu kém và các lệnh trừng phạt đã khiến ngành dầu khí nước này suy giảm nghiêm trọng.
Thỏa thuận được công bố sau nhiều tuần đàm phán giữa Washington và Caracas. Theo các nguồn tin của Reuters, Mỹ đang hướng tới việc tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nước này tiếp cận lâu dài với một số mỏ dầu của Venezuela, đồng thời bảo đảm nguồn dầu thô ổn định cho các nhà máy lọc dầu của Mỹ.
Các quan chức Venezuela dự kiến ký những thỏa thuận mới vào tuần tới, qua đó cấp quyền thăm dò và khai thác dầu cho một số doanh nghiệp, đặc biệt là các công ty Mỹ.
Một danh sách mà Reuters tiếp cận cho thấy các mỏ dầu nằm tại vành đai Orinoco và khu vực hồ Maracaibo, hai vùng sản xuất dầu quan trọng của Venezuela.
Mô hình cho thuê quyền khai thác được cho là một trong những phương án đang được cân nhắc. Theo đó, các mỏ có thể được đấu giá cho những nhà sản xuất dầu của Mỹ. Tuy nhiên, phương án này có nguy cơ đối mặt với các thách thức về pháp lý và hiến pháp, bởi nhà nước Venezuela hiện vẫn giữ quyền kiểm soát đối với những hoạt động cốt lõi của ngành dầu khí.
Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio đánh giá đây là thỏa thuận có lợi cho cả hai bên. Ông cho rằng nguồn dầu ổn định với chi phí thấp hơn từ Venezuela có thể giúp Mỹ giảm giá nhiên liệu.
Đối với Venezuela, Rubio cho biết thỏa thuận có thể thu hút gần 100 tỷ USD đầu tư tư nhân, tạo ra hàng nghìn việc làm có mức thu nhập cao và góp phần tái thiết nền kinh tế.
Quyền lãnh đạo lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez cũng hoan nghênh thỏa thuận. Bà cho biết kế hoạch sẽ giúp tăng đáng kể sản lượng thông qua việc phát triển 17 mỏ dầu chiến lược, đồng thời mang lại khoảng 209 tỷ USD nguồn thu thuế cho Venezuela.
Theo Rodriguez, các khoản đầu tư mới không chỉ góp phần phục hồi và hiện đại hóa ngành dầu khí mà còn thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, củng cố an ninh năng lượng của khu vực và tạo ra sự cân bằng lớn hơn trên thị trường quốc tế.
Dù được kỳ vọng tạo ra bước ngoặt cho ngành dầu khí Venezuela, thỏa thuận vẫn còn nhiều điểm chưa rõ ràng. Các chuyên gia cho rằng cần có thêm thông tin về cấu trúc pháp lý và tài chính trước khi có thể đánh giá liệu kế hoạch có đủ sức thu hút dòng vốn đầu tư lớn hay không.
David Goldwyn, Chủ tịch Goldwyn Global Strategies, đặt câu hỏi về cơ sở pháp lý của một thỏa thuận cho phép chính phủ Mỹ trực tiếp tham gia vào việc cho thuê và vận hành các mỏ dầu Venezuela.
Ông cũng cho rằng kế hoạch chưa chắc giải quyết được những vấn đề vốn khiến các nhà đầu tư quốc tế e ngại Venezuela trong nhiều năm qua, bao gồm bất ổn chính trị, hệ thống điện yếu, năng lực xuất khẩu hạn chế và sự can thiệp của chính phủ vào ngành dầu khí.
Một trở ngại khác là cơ sở hạ tầng. Phần lớn dầu của Venezuela là dầu thô nặng, đòi hỏi hệ thống khai thác, vận chuyển và lọc dầu phù hợp. Việc khôi phục các cơ sở hạ tầng này có thể mất nhiều năm, đồng nghĩa tác động đến nguồn cung và giá xăng dầu tại Mỹ khó xuất hiện ngay lập tức.
Ngành dầu khí Venezuela từ lâu nằm dưới sự kiểm soát chặt chẽ của nhà nước. Quốc gia này quốc hữu hóa ngành dầu mỏ từ những năm 1970 và đặt tập đoàn dầu khí quốc doanh PDVSA ở vị trí trung tâm.
Dưới thời cố Tổng thống Hugo Chavez, Caracas tiếp tục tăng cường kiểm soát ngành dầu khí, buộc các doanh nghiệp nước ngoài tham gia các liên doanh do nhà nước dẫn dắt, đồng thời tiến hành quốc hữu hóa một số tài sản. Các dự án do ExxonMobil và ConocoPhillips vận hành từng nằm trong số những tài sản bị ảnh hưởng.
Dưới thời Tổng thống Nicolas Maduro, sản lượng dầu của Venezuela tiếp tục lao dốc.
Trong bối cảnh đó, chính quyền Trump đang tìm cách đưa sản lượng dầu Venezuela trở lại mức cao hơn, vừa nhằm khôi phục ngành công nghiệp dầu mỏ của quốc gia này, vừa bảo đảm nguồn cung dầu thô cho các nhà máy lọc dầu Mỹ.
Washington cũng chịu áp lực phải kiềm chế giá xăng dầu trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11. Việc bổ sung nguồn cung dầu giá rẻ từ Venezuela được kỳ vọng có thể hỗ trợ mục tiêu này, dù giới chuyên gia cảnh báo hiệu quả thực tế có thể cần nhiều năm mới thể hiện.
Mỹ đồng thời tìm cách bổ sung nguồn dự trữ dầu chiến lược, trong đó có phương án thực hiện các giao dịch hoán đổi dầu thô với các nhà sản xuất trong nước.
Nếu được triển khai, thỏa thuận mới sẽ đánh dấu một sự thay đổi lớn trong quan hệ giữa Mỹ và Venezuela cũng như tương lai ngành dầu khí của quốc gia sở hữu nguồn tài nguyên khổng lồ này. Tuy nhiên, quy mô đầu tư thực tế, cơ chế kiểm soát của Mỹ và khả năng vượt qua những rào cản pháp lý, cơ sở hạ tầng vẫn là những câu hỏi chưa có lời giải.
