Ngày 27/9, Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic tuyên bố từ chức, sớm khoảng bảy tháng so với thời điểm kết thúc nhiệm kỳ. Quyết định được đưa ra khi Serbia đang chuẩn bị cho cuộc bầu cử quốc hội trước thời hạn vào ngày 25/10.
Việc rời chức tổng thống cũng tạo điều kiện để Vucic có thể trở lại vị trí thủ tướng nếu đảng Tiến bộ Serbia (SNS) của ông giành chiến thắng và thành lập chính phủ mới. "Tối nay là buổi tối cuối cùng của tôi trong tòa nhà này", Vucic nói trước hàng trăm người ủng hộ tập trung bên ngoài Phủ Tổng thống ở trung tâm thủ đô Belgrade, chỉ vài phút trước khi chính thức từ chức.
"Tôi đã tận tâm phục vụ các bạn và Tổ quốc Serbia thân yêu của tôi... Tôi tự hào về những gì chúng ta đã cùng nhau làm được", ông nói. Vucic từng thông báo vào cuối tháng 6 rằng ông có kế hoạch từ chức và Serbia sẽ tổ chức các cuộc bầu cử quốc hội và tổng thống trước thời hạn.
Theo Hiến pháp Serbia, Chủ tịch Quốc hội sắp mãn nhiệm Ana Brnabic sẽ đảm nhiệm cương vị tổng thống lâm thời cho đến khi người kế nhiệm được bầu. Cuộc bầu cử tổng thống phải được tổ chức trong vòng 90 ngày kể từ khi vị trí này bị bỏ trống, trong đó chiến dịch tranh cử kéo dài từ 30 đến 60 ngày.
Vucic cho biết vòng đầu tiên của cuộc bầu cử tổng thống dự kiến diễn ra vào cuối tháng 12.
Cuộc bầu cử quốc hội trước thời hạn vào ngày 25/10 sẽ là một phép thử đáng chú ý đối với ảnh hưởng chính trị của Vucic sau hơn một thập kỷ ông giữ vai trò trung tâm trên chính trường Serbia.
Đảng SNS của Vucic cùng các đồng minh sẽ đối đầu với Students Win, phong trào chống tham nhũng do sinh viên dẫn dắt, và European Serbia, liên minh gồm các đảng đối lập thân phương Tây. Tại thời điểm Vucic tuyên bố từ chức, các lực lượng này vẫn chưa công bố ứng viên cho cuộc bầu cử tổng thống.
Vucic, 56 tuổi, đã giữ vai trò nổi bật trong chính trường Serbia từ nhiều năm qua. Ông từng là bộ trưởng thông tin dưới thời cố lãnh đạo Slobodan Milosevic trong những năm 1990, sau đó trở thành phó thủ tướng giai đoạn 2012-2014 và thủ tướng từ năm 2014 đến 2017. Năm 2017, Vucic chuyển sang cương vị tổng thống, vốn chủ yếu mang tính nghi lễ theo hệ thống chính trị Serbia, nhưng ông vẫn duy trì ảnh hưởng lớn đối với đảng cầm quyền và chính phủ.
Trong chính sách đối ngoại, Vucic theo đuổi cách tiếp cận cân bằng. Serbia tiếp tục duy trì mục tiêu gia nhập Liên minh châu Âu (EU), đồng thời tìm cách củng cố quan hệ với Trung Quốc và Nga. Trung Quốc là một trong những nhà đầu tư lớn tại Serbia, trong khi Nga từ lâu là nguồn cung khí đốt quan trọng đối với nước này.
Belgrade cũng tìm cách tăng cường quan hệ với Mỹ và Israel.
Những năm gần đây, chính quyền Vucic phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ các cuộc biểu tình do sinh viên và phe đối lập dẫn dắt. Bước ngoặt xảy ra vào tháng 11/2024, khi mái che tại một nhà ga xe lửa vừa được cải tạo ở thành phố Novi Sad, miền bắc Serbia, bất ngờ sập, khiến 16 người thiệt mạng.
Thảm họa đã châm ngòi cho làn sóng biểu tình trên khắp đất nước. Những người biểu tình yêu cầu làm rõ trách nhiệm liên quan đến vụ sập mái che, minh bạch trong hoạt động đấu thầu công, chấm dứt tham nhũng có hệ thống và tổ chức bầu cử quốc hội trước thời hạn. Chính phủ Serbia liên tục bác bỏ các cáo buộc của người biểu tình. Tuy nhiên, sau thảm họa, một số quan chức, trong đó có hai bộ trưởng, đã bị bắt hoặc từ chức.
Các tổ chức nhân quyền cũng cáo buộc Vucic và các đồng minh ngày càng tập trung quyền lực và thể hiện xu hướng độc đoán. Trong khi đó, những người biểu tình chống chính phủ cho biết họ từng bị cảnh sát đánh đập và bắt giữ một cách bất công. Chính quyền Serbia phủ nhận những cáo buộc này.
Trong ngày tuyên bố từ chức, Vucic cũng cho biết ông đã ân xá cho 49 người liên quan đến các cuộc biểu tình, trong đó có 12 nhà hoạt động và 11 người ủng hộ ông.
Động thái này diễn ra trong thời điểm Serbia chuẩn bị bước vào một giai đoạn bầu cử quan trọng. Sau khi Vucic rời ghế tổng thống, cuộc bầu cử quốc hội tháng 10 và cuộc bầu cử tổng thống dự kiến vào cuối tháng 12 sẽ quyết định bước tiếp theo của đời sống chính trị Serbia, đồng thời cho thấy mức độ ảnh hưởng mà Vucic và đảng SNS có thể tiếp tục duy trì trong giai đoạn mới.
