Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đang chạy đua với thời gian để ngăn chặn đợt bùng phát Ebola mới tại miền đông Cộng hòa Dân chủ Congo, trong bối cảnh số ca nghi nhiễm và tử vong tăng nhanh, còn năng lực ứng phó vẫn chưa theo kịp tốc độ lây lan của dịch bệnh.
Ngày 30/5, Tổng Giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus đã đến thành phố Bunia, tỉnh Ituri, tâm điểm của đợt dịch hiện nay. Tại đây, ông khẳng định Congo có đủ kinh nghiệm để vượt qua cuộc khủng hoảng y tế lần thứ 17 liên quan đến Ebola, đồng thời kêu gọi cộng đồng quốc tế tiếp tục hỗ trợ quốc gia châu Phi này.
“Congo đã từng kiểm soát thành công 16 đợt bùng phát Ebola trước đây. Chính lịch sử đó giúp chúng tôi có niềm tin rằng dịch bệnh lần này cũng sẽ được khống chế”, ông Tedros nhấn mạnh.
Theo số liệu mới nhất từ cơ quan y tế, Congo ghi nhận 906 trường hợp nghi nhiễm Ebola cùng 223 ca tử vong nghi liên quan đến dịch bệnh. Trong khi đó, nước láng giềng Uganda đã xác nhận 9 ca mắc và một trường hợp tử vong.
Điều khiến giới chuyên môn đặc biệt lo ngại là chủng virus đang lưu hành hiện nay là Bundibugyo Ebola, một biến thể hiếm gặp chưa có vaccine hoặc phương pháp điều trị được phê duyệt. Điều này khiến việc kiểm soát dịch bệnh trở nên khó khăn hơn nhiều so với các đợt bùng phát trước.
Trước tình hình khẩn cấp, hàng loạt gói viện trợ quốc tế đã được chuyển đến Bunia. Liên minh châu Âu đã gửi các lô hàng vật tư y tế đầu tiên, trong khi Mỹ cam kết bổ sung 80 triệu USD viện trợ, nâng tổng hỗ trợ dành cho Congo lên gần 130 triệu USD.
Tại các bệnh viện tuyến đầu ở Bunia, công tác ứng phó đã được tăng cường đáng kể với sự bổ sung nhân lực, thiết bị bảo hộ và nguồn cung y tế. Tuy nhiên, số lượng bệnh nhân tiếp tục đổ về liên tục khiến áp lực đối với hệ thống điều trị ngày càng gia tăng.
Tổ chức Bác sĩ Không Biên giới (MSF) cảnh báo tốc độ lây lan của dịch hiện đang vượt xa khả năng đáp ứng của lực lượng y tế. Theo Tiến sĩ Alan Gonzalez, Phó Giám đốc điều hành MSF, chưa từng có đợt bùng phát Ebola nào ghi nhận số ca mắc lớn đến vậy chỉ trong thời gian ngắn sau khi được công bố.
“Hiện chưa ai có thể xác định chính xác quy mô và mức độ nghiêm trọng thực sự của đợt dịch này”, ông Gonzalez nhận định, đồng thời kêu gọi mở rộng xét nghiệm, tăng cường nhân lực cứu trợ và bảo đảm nguồn cung vật tư y tế ổn định.
Bên cạnh thách thức chuyên môn, lực lượng y tế còn phải đối mặt với sự phản đối từ một bộ phận người dân địa phương. Các quy định nghiêm ngặt về xử lý và mai táng nạn nhân Ebola nhằm ngăn chặn lây nhiễm đã gây xung đột với tập quán truyền thống của cộng đồng. Ít nhất ba cơ sở y tế đã bị tấn công trong thời gian gần đây.
Ông Tedros cho rằng việc xây dựng lòng tin với người dân là yếu tố then chốt để kiểm soát dịch bệnh. “Chúng tôi không đến đây để ra lệnh, mà để lắng nghe. Lòng tin được xây dựng từ sự thấu hiểu và đối thoại”, người đứng đầu WHO nói.
Tình hình càng trở nên phức tạp khi nhiều khu vực chịu ảnh hưởng của dịch bệnh cũng là điểm nóng xung đột vũ trang. Các cuộc tấn công của lực lượng phiến quân và bất ổn an ninh tại Ituri, Bắc Kivu và Nam Kivu đang cản trở đáng kể hoạt động cứu trợ cũng như giám sát dịch tễ.
Trước nguy cơ dịch bệnh lan rộng, Uganda và Rwanda đã đóng cửa biên giới với Congo. Tuy nhiên, WHO cho rằng các biện pháp hạn chế đi lại quá mức có thể gây tác dụng ngược. Ông Tedros kêu gọi các quốc gia xem xét lại quyết định này, nhấn mạnh rằng việc đóng cửa biên giới và áp đặt lệnh cấm di chuyển có thể làm giảm tính minh bạch trong khai báo dịch bệnh, từ đó khiến công tác kiểm soát trở nên khó khăn hơn.
Trong bối cảnh số ca mắc tiếp tục tăng và chưa có vaccine đặc hiệu, cuộc chiến chống Ebola tại Congo được dự báo vẫn còn nhiều thử thách phía trước.
