Trước những đám cháy rừng bùng phát dữ dội trên khắp châu Âu, cụm từ “khẩn cấp khí hậu” đang được nhắc đến với tần suất dày đặc hơn bao giờ hết. Từ Tây Ban Nha đến Pháp, các vụ hỏa hoạn không chỉ thiêu rụi hàng nghìn km² rừng mà còn buộc hàng trăm nghìn người phải sơ tán, đặt nhiều quốc gia vào tình trạng báo động.
Tây Ban Nha đang trải qua một trong những mùa cháy rừng nghiêm trọng nhất lịch sử. Trong khi đó, Pháp phải triển khai chiến dịch sơ tán dân thường lớn nhất thời bình khi các đám cháy lan rộng quanh vùng Gironde, phía tây Bordeaux. Giới khoa học và các nhà lãnh đạo thế giới đều cho rằng những hiện tượng thời tiết cực đoan liên tiếp là hệ quả rõ rệt của biến đổi khí hậu.
Greg Mullins, cựu Ủy viên Sở Cứu hỏa và Cứu hộ bang New South Wales (Úc), người từng trực tiếp chỉ huy công tác ứng phó thảm họa cháy rừng "Thứ Bảy Đen" năm 2009, nhận định những gì đang diễn ra ở châu Âu mang nhiều điểm tương đồng với các thảm họa từng xảy ra tại Úc.
Ông cho biết năm 2009 đã đánh dấu bước ngoặt khi quy mô cháy rừng vượt ngoài mọi kịch bản ứng phó trước đó. Hàng triệu hecta đất bị thiêu rụi, hàng nghìn ngôi nhà bị phá hủy và lực lượng cứu hỏa gần như bất lực trước sức tàn phá của thiên nhiên. Theo Mullins, những hiện tượng như vậy sẽ khó có thể xảy ra nếu Trái Đất không nóng lên bởi lượng khí thải từ việc đốt than, dầu và khí đốt.
Quan điểm này cũng được Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez chia sẻ. Ông gọi các vụ cháy rừng là "biểu hiện đau lòng nhất của tình trạng khẩn cấp khí hậu", đồng thời kêu gọi xây dựng một hiệp ước khí hậu quốc gia nhằm ứng phó với những thách thức ngày càng nghiêm trọng. Tổng Thư ký điều hành Công ước khung của Liên Hợp Quốc về biến đổi khí hậu Simon Stiell cũng cảnh báo thế giới đang phải trả giá đắt cho sự phụ thuộc kéo dài vào nhiên liệu hóa thạch.
Theo thống kê, khoảng 330.000 người tại Pháp và Tây Ban Nha đã phải rời bỏ nhà cửa hoặc các khu nghỉ dưỡng để tránh hỏa hoạn. Riêng tại vùng Gironde, hơn 220.000 người được sơ tán sau khi ngọn lửa thiêu rụi diện tích đất rộng gấp nhiều lần thủ đô Paris. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron nhận định đây có thể là cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất mà nước này phải đối mặt kể từ sau Thế chiến II.
Tại Tây Ban Nha, ít nhất 14 người đã thiệt mạng trong mùa cháy rừng năm nay. Nhiều cư dân mô tả khung cảnh trước mắt giống như "địa ngục mở cửa", khi bầu trời đỏ rực, khói bao trùm và lửa lan với tốc độ khủng khiếp. Không ít gia đình chỉ kịp ôm theo người thân và vật nuôi trước khi bỏ lại toàn bộ tài sản phía sau.
Các chuyên gia cũng ghi nhận một hiện tượng đáng lo ngại khi những đám cháy quy mô lớn bắt đầu tạo ra hệ thống thời tiết riêng. Sức nóng cực lớn hình thành các đám mây tích nhiệt (pyrocumulonimbus), có thể sinh ra gió mạnh và sấm sét, làm bùng phát thêm nhiều đám cháy mới. Đây là hiện tượng từng xuất hiện tại Úc nhưng hiện đã được ghi nhận ở Tây Ban Nha.
Trong bối cảnh nắng nóng tiếp tục kéo dài, nguồn lực chữa cháy của châu Âu đang chịu sức ép lớn. Nhiều quốc gia như Thụy Điển, Bồ Đào Nha, Thụy Sĩ, Serbia và Thổ Nhĩ Kỳ đã điều động máy bay cùng lực lượng hỗ trợ sang Pháp và Tây Ban Nha. Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo việc mùa cháy rừng diễn ra đồng thời ở nhiều khu vực khiến khả năng chia sẻ nguồn lực ngày càng hạn chế.
Theo Cơ quan Khí hậu Copernicus của Liên minh châu Âu, châu Âu hiện là lục địa có tốc độ nóng lên nhanh nhất thế giới, nhanh gấp hơn hai lần mức trung bình toàn cầu. Tháng 6 vừa qua cũng được ghi nhận là tháng nóng nhất lịch sử tại Tây Âu, tạo điều kiện để các đợt hạn hán và cháy rừng lan rộng với cường độ ngày càng dữ dội. Các chuyên gia nhận định nếu không đẩy mạnh cắt giảm phát thải và đầu tư cho các giải pháp thích ứng, những thảm họa tương tự sẽ còn xuất hiện với tần suất dày hơn trong tương lai.
