Nhật Bản đang ghi nhận tần suất động đất gia tăng bất thường trong năm 2026, làm dấy lên lo ngại về khả năng xảy ra một trận đại địa chấn trong thời gian tới, đặc biệt tại khu vực rãnh Nankai (Nankai Trough).
Ngày 2/5, trong kỳ nghỉ Tuần lễ Vàng, một trận động đất mạnh 5,7 độ richter xảy ra tại tỉnh Nara, gây rung lắc cấp độ 4 tại nhiều khu vực như Wakayama và Mie. Dù không gây thiệt hại nghiêm trọng, sự kiện này được một số chuyên gia xem là dấu hiệu cảnh báo cho những biến động địa chất lớn hơn.
Theo thống kê của Cơ quan Khí tượng Nhật Bản, từ đầu năm đến ngày 6/5, nước này đã ghi nhận 21 trận động đất có cường độ từ cấp 4 trở lên, gần gấp đôi so với cùng kỳ năm trước. Riêng trong tháng 4 đã có 5 trận động đất từ cấp 5 trở lên.
Giáo sư danh dự Đại học Tokyo, chuyên gia địa chấn học biển Kasahara Junzo, nhận định việc các trận động đất mạnh xảy ra liên tiếp trên khắp Nhật Bản là "tín hiệu nguy hiểm" cho thấy hoạt động địa chất đang trở nên bất ổn.
Đáng chú ý, ngày 20/4, khu vực ven biển Sanriku xảy ra động đất mạnh 7,7 độ richter, tiếp đó ngày 27/4, miền nam Tokachi (Hokkaido) ghi nhận trận động đất 6,2 độ. Cả hai đều có cường độ rung lắc từ cấp 5 trở lên.
Theo ông Kasahara, hai trận động đất này có liên quan đến chuyển động của mảng Thái Bình Dương. Việc các rung chấn mạnh xảy ra liên tiếp trong thời gian ngắn cho thấy hoạt động của các mảng kiến tạo đang gia tăng.
Ông cảnh báo rằng khu vực từ Sanriku đến Hokkaido từng có tiền lệ: sau một trận động đất lớn, trong vòng một năm có thể xảy ra trận động đất còn mạnh hơn. Do đó, khả năng xuất hiện động đất 8 độ richter trong thời gian tới là hoàn toàn có thể.
Nếu kịch bản này xảy ra, sóng thần cao tới 10 mét có thể hình thành, đe dọa nghiêm trọng các khu vực ven biển như Sanriku, Tokachi, Kushiro và Nemuro.
Các trận động đất gần đây tại Chiba và Ibaraki cũng khiến giới chuyên gia lo ngại về nguy cơ động đất lớn tại khu vực đô thị Tokyo.
Chuyên gia Nagao Toshiyasu chỉ ra rằng khu vực bán đảo Boso từng xảy ra các trận động đất lớn vào các năm 1912, 1950 và 1987, theo chu kỳ khoảng 37 - 38 năm. Hiện đã 39 năm kể từ lần gần nhất, cho thấy nguy cơ đang gia tăng.
Nếu xảy ra động đất khoảng 7 độ tại khu vực này, nó có thể kích hoạt chuyển động mảng kiến tạo và gây ra trận động đất ngay dưới thủ đô Tokyo - nơi có mật độ dân cư cao và cơ sở hạ tầng đã xuống cấp, dẫn đến thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng.
Ngoài ra, các trận động đất tại Ishikawa, Kumamoto và nhiều khu vực khác cũng được cho là có liên quan đến hệ thống địa chấn tại rãnh Nankai.
Giới chuyên gia nhận định, xác suất xảy ra động đất lớn tại khu vực này trong 30 năm tới lên tới 60 - 90%, thậm chí cao hơn, với nguy cơ gây ra gần 300.000 ca tử vong.
Một số dấu hiệu bất thường cũng đã được ghi nhận, bao gồm sự di chuyển của "serpentine" - một loại đá có khả năng tạo ra khí hydro từ sâu trong lớp phủ Trái Đất. Dù mối liên hệ chưa được xác định rõ ràng, đây được xem là dấu hiệu cho thấy hoạt động mảng kiến tạo có thể đang biến đổi.
Các nghiên cứu mới cho thấy động đất lớn không còn diễn ra đơn lẻ, mà có xu hướng kích hoạt hàng loạt rung chấn trên diện rộng. Điều này khiến chính phủ Nhật Bản ngày càng chú trọng đến nguy cơ "chuỗi động đất" liên tiếp.
Theo ông Kasahara, trận động đất lớn tiếp theo tại rãnh Nankai có thể xảy ra đồng thời tại nhiều điểm trên một khu vực rộng lớn, làm gia tăng đáng kể mức độ tàn phá.
