Trong lịch sử phong kiến Trung Hoa, Tần Thủy Hoàng được xem là một trong những nhân vật quyền lực và gây tranh cãi bậc nhất. Bằng sức mạnh quân sự cùng những cải cách quyết liệt, ông đã chinh phục sáu nước chư hầu, đặt nền móng cho đế chế phong kiến tập quyền kéo dài hơn hai nghìn năm. Tuy nhiên, phía sau hào quang của vị hoàng đế đầu tiên lại tồn tại một bí ẩn khiến hậu thế không ngừng tranh luận: suốt cuộc đời, ông chưa từng lập hoàng hậu.
Dù triều đại nhà Tần chỉ tồn tại vỏn vẹn 15 năm, dấu ấn mà Tần Thủy Hoàng để lại vẫn vô cùng sâu đậm. Ông là người đầu tiên sử dụng danh xưng “Hoàng đế”, đồng thời xây dựng hệ thống cai trị mang tính bước ngoặt trong lịch sử Trung Hoa. Thế nhưng, khác với nhiều vị quân vương thời phong kiến, hậu cung của ông gần như không có những ghi chép rõ ràng về các phi tần hay một chính thất mang danh hoàng hậu.
Nhiều học giả cho rằng nguyên nhân bắt nguồn từ tuổi thơ đầy biến động của vị hoàng đế này, đặc biệt là mối quan hệ với mẹ ruột - Triệu Cơ.
Theo sử sách, Triệu Cơ từng có mối quan hệ mật thiết với Lữ Bất Vi trước khi trở thành vương hậu của nước Tần. Sau khi Tần Thủy Hoàng lên ngôi, những bê bối liên quan đến đời sống riêng tư của bà tiếp tục gây chấn động triều đình. Các ghi chép cổ cho biết bà từng qua lại với Lao Ái, một cận thần được đưa vào cung dưới vỏ bọc hoạn quan. Mối quan hệ này về sau bị phát hiện, dẫn đến âm mưu phản loạn nhằm lật đổ hoàng đế.
Biến cố ấy đã tạo nên cú sốc lớn đối với Tần Thủy Hoàng. Ông thẳng tay trấn áp phe nổi loạn, xử tử những người liên quan và giam lỏng mẹ ruột tại Ung Thành. Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng chính sự phản bội và những tranh đấu quyền lực xoay quanh phụ nữ trong hậu cung đã khiến vị hoàng đế này mất niềm tin vào hôn nhân lẫn việc thiết lập một hoàng hậu chính thức.
Không chỉ vậy, cuộc đời tình cảm của Tần Thủy Hoàng cũng được bao phủ bởi nhiều giai thoại. Trong số đó nổi tiếng nhất là câu chuyện về mẹ của công tử Phù Tô - người được cho là có xuất thân từ nước Trịnh. Tương truyền, Tần Thủy Hoàng từng dành tình cảm sâu đậm cho người phụ nữ này. Tuy nhiên, vì địa vị không đủ cao quý hoặc qua đời sớm, bà không thể bước lên ngôi vị hoàng hậu.
Ngay cả cái tên “Phù Tô” cũng được cho là chứa đựng sự lưu luyến của vị hoàng đế đối với người mẹ của con trai trưởng. Trong dân ca nước Trịnh thời bấy giờ có nhiều câu hát nói về tình yêu dịu dàng và sự chờ đợi, được cho là phản chiếu phần nào tâm trạng của Tần Thủy Hoàng.
Ngoài ra, dân gian còn lưu truyền câu chuyện về một mỹ nhân từng xuất hiện trong giai đoạn khó khăn nhất cuộc đời ông. Người phụ nữ này được cho là đã chăm sóc và an ủi Tần Thủy Hoàng khi ông còn trẻ, giúp ông lần đầu cảm nhận được sự dịu dàng và che chở. Sau khi thống nhất thiên hạ, ông từng nhiều lần cân nhắc việc sắc phong bà làm hoàng hậu. Thế nhưng, những ám ảnh từ quá khứ cùng ảnh hưởng của Triệu Cơ khiến quyết định ấy mãi không thể thành hiện thực.
Theo thời gian, người phụ nữ kia cũng biến mất khỏi cuộc đời vị hoàng đế. Từ đó về sau, Tần Thủy Hoàng không còn nhắc đến chuyện lập hậu nữa.
Cho đến nay, việc ông không phong hoàng hậu vẫn là một trong những bí ẩn lớn của lịch sử Trung Quốc. Đằng sau hình ảnh một bậc đế vương thống nhất thiên hạ có lẽ là những tổn thương cá nhân chưa từng được chữa lành, thứ đã âm thầm ảnh hưởng đến cả cuộc đời và những quyết định quan trọng nhất của ông.
