Ngày 27/9 vừa qua, bác sĩ tim mạch Hong Huifeng chia sẻ một ca bệnh trên UDN, bệnh nhân ngoài 30 tuổi đến khám và cho biết tổng cholesterol của mình ở mức hơn 400 mg/dL, trong khi LDL-C - thường được gọi là cholesterol “xấu” - lên tới 276 mg/dL.
Đáng chú ý, triglyceride và HDL-C đều ở mức bình thường. Bệnh nhân không có protein trong nước tiểu, qua đó bác sĩ loại trừ hội chứng thận hư. Chỉ số TSH cũng bình thường, khiến khả năng suy giáp thông thường ít được nghĩ đến.
Ban đầu, bác sĩ Hong Huifeng đặc biệt chú ý đến khả năng tăng cholesterol máu gia đình, bởi bệnh nhân còn cho biết cha từng nhiều lần bị đột quỵ từ khi còn khá trẻ, trong khi ông của cô cũng từng bị đột quỵ. Gia đình đồng thời có tiền sử cholesterol cao.
Tuy nhiên, khi kiểm tra các dấu hiệu thường gặp ở người mắc tăng cholesterol máu gia đình, bác sĩ lại phát hiện một điểm bất thường. Các gân của bệnh nhân không xuất hiện u vàng, trong khi gân Achilles ở gót chân thậm chí còn rất mỏng, thay vì dày lên như thường thấy ở một số trường hợp tăng cholesterol máu gia đình.
Một loạt dấu hiệu khác tiếp tục khiến bác sĩ phải xem xét lại nguyên nhân. Bệnh nhân rất gầy, BMI chỉ ở mức 17. Huyết áp tâm thu của cô chỉ hơn 70 mmHg và nhịp tim đặc biệt chậm, khoảng 30-40 lần/phút.
Chưa dừng lại ở đó, bệnh nhân cho biết mình đã 4-5 năm không có kinh nguyệt. Xét nghiệm cho thấy T3 rất thấp, dù TSH và T4 không cho thấy hình ảnh điển hình của suy giáp.
Sau khi trao đổi với bác sĩ nội tiết, một thông tin quan trọng được phát hiện: bệnh nhân chỉ nạp hơn 500 kcal mỗi ngày.
Điều này khiến toàn bộ những dấu hiệu trước đó trở nên dễ lý giải hơn. Bệnh nhân từng nói mình chủ yếu ăn cá và cháo loãng, nhưng bác sĩ ban đầu cho rằng cô ăn như vậy vì lo cholesterol cao. Thực tế, lượng năng lượng nạp vào quá thấp mới là vấn đề đáng chú ý.
Bác sĩ Hong Huifeng sau đó cho rằng bệnh nhân mắc tình trạng được gọi là “starvation hypercholesterolemia” - tăng cholesterol máu do đói hoặc thiếu năng lượng kéo dài. Theo lý giải trong bài viết, thiếu năng lượng nghiêm trọng có thể khiến cơ thể rơi vào trạng thái thích nghi với tình trạng thiếu dinh dưỡng, đi kèm nhịp tim chậm, huyết áp thấp, mất kinh và hội chứng T3 thấp. Những thay đổi chuyển hóa này có thể góp phần khiến cholesterol trong máu tăng mạnh.
Bác sĩ cũng lưu ý việc điều chỉnh dinh dưỡng trong trường hợp này không thể thực hiện quá nhanh. Bệnh nhân được khuyên tăng dần lượng calo dưới sự hướng dẫn chuyên môn, bởi việc ăn trở lại quá nhanh sau một thời gian thiếu năng lượng nghiêm trọng có thể dẫn đến hội chứng tái nuôi ăn (refeeding syndrome), gây rối loạn điện giải và những biến chứng nguy hiểm.
Bệnh nhân từ chối nhập viện để được chuyên gia dinh dưỡng xây dựng chế độ ăn, nhưng đồng ý làm theo hướng dẫn và tăng lượng thức ăn từ từ.
Sau khoảng 3 tuần, LDL-C của bệnh nhân giảm khoảng 100 mg/dL, trong khi huyết áp và nhịp tim cũng trở lại tốt hơn. T3 vẫn chưa đo được, nhưng sự cải thiện của các chỉ số cùng diễn biến lâm sàng giúp bác sĩ củng cố nhận định ban đầu về nguyên nhân liên quan đến tình trạng thiếu năng lượng kéo dài.
Ca bệnh cũng cho thấy cholesterol cao không phải lúc nào cũng xuất phát từ việc ăn quá nhiều chất béo hay thừa cân. Trong trường hợp đặc biệt này, một người có thân hình rất gầy lại có mức cholesterol và LDL-C cao bất thường. Việc tìm nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào con số xét nghiệm là yếu tố quan trọng để đưa ra hướng xử trí phù hợp.
