Trong Tiếu Ngạo Giang Hồ của Kim Dung, Phong Thanh Dương là nhân vật xuất hiện không nhiều nhưng lại có sức ảnh hưởng đặc biệt lớn đối với hành trình trưởng thành của Lệnh Hồ Xung. Không chỉ truyền dạy Độc Cô Cửu Kiếm - tuyệt học lừng danh của võ lâm, vị ẩn sĩ sống trên đỉnh Tư Quá Nhai còn trở thành người cứu rỗi cuộc đời nam chính vào thời điểm anh rơi xuống vực thẳm của sự cô độc và tuyệt vọng.
Phong Thanh Dương vốn là tiền bối thuộc thế hệ chữ Thanh của phái Hoa Sơn, đồng thời là đại cao thủ của Kiếm tông. Trong thời kỳ Hoa Sơn xảy ra cuộc tranh chấp khốc liệt giữa hai phe Kiếm tông và Khí tông, ông được xem là nhân vật mạnh nhất bên phía chủ trương lấy kiếm thuật làm gốc. Tuy nhiên, cũng chính vì tài năng quá nổi bật mà ông bị cuốn vào bi kịch lớn nhất đời mình.
Trước trận quyết chiến giữa hai phe, Phong Thanh Dương bị dùng kế lừa rời khỏi Hoa Sơn để về quê cưới vợ. Khi ông phát hiện sự thật và quay trở lại, cuộc chiến đã kết thúc với thất bại thảm khốc của Kiếm tông. Đồng môn chết chóc, môn phái chia rẽ, còn Hoa Sơn từ đó rơi vào tay phe Khí tông. Mang cảm giác day dứt vì không thể cứu các huynh đệ đồng môn, ông quyết định sống ẩn dật tại Tư Quá Nhai, thề không bao giờ bước chân xuống núi và cũng không còn nhận mình là người của Hoa Sơn phái.
Từ một kiếm khách lừng danh, Phong Thanh Dương trở thành vị ẩn sĩ xa lánh giang hồ, khinh thường những cuộc tranh đoạt quyền lực và danh vọng của võ lâm. Ông nhìn thấu bản chất của nhiều nhân vật nổi tiếng đương thời, đặc biệt là kiểu ngụy quân tử như Nhạc Bất Quần - kẻ luôn dùng vẻ ngoài chính nghĩa để che giấu tham vọng cá nhân.
Thế nhưng, cuộc gặp gỡ với Lệnh Hồ Xung đã khiến vị cao thủ cô độc này thay đổi suy nghĩ. Khi ấy, Lệnh Hồ Xung đang ở giai đoạn khó khăn nhất cuộc đời. Chàng liên tục bị hiểu lầm, bị chính sư môn nghi kỵ và gần như đánh mất phương hướng giữa những âm mưu giang hồ. Trong lúc rơi vào bế tắc, Lệnh Hồ Xung tình cờ gặp Phong Thanh Dương tại Tư Quá Nhai và được truyền dạy Độc Cô Cửu Kiếm - bộ kiếm pháp nổi tiếng của Độc Cô Cầu Bại.
Điều khiến Độc Cô Cửu Kiếm trở thành tuyệt học không nằm ở chiêu thức hoa mỹ, mà ở triết lý "vô chiêu thắng hữu chiêu". Bộ kiếm pháp này không có quy tắc cố định, lấy chữ "Phá" làm cốt lõi để hóa giải mọi loại võ công của đối thủ. Với Phong Thanh Dương, chiêu thức dù tinh diệu đến đâu cũng chỉ là thứ đã chết, còn con người mới là yếu tố quyết định thắng bại.
Chính tư tưởng ấy đã thay đổi hoàn toàn Lệnh Hồ Xung. Nếu trước đây chàng luôn bị trói buộc bởi giáo điều và quy củ sư môn, thì sau cuộc gặp gỡ với Phong Thanh Dương, Lệnh Hồ Xung dần hiểu rằng điều quan trọng nhất của võ học không phải danh phận chính tà, mà là sự tự do trong tâm hồn và bản lĩnh của con người.
Điều đáng nói là dù từng mang nỗi đau sâu sắc từ cuộc chiến giữa Kiếm tông và Khí tông, Phong Thanh Dương vẫn sẵn sàng truyền tuyệt học cho một đệ tử thuộc phe đối địch năm xưa. Chi tiết này cho thấy ông đã vượt qua mọi định kiến môn phái để lựa chọn người xứng đáng thật sự.
Trong toàn bộ Tiếu Ngạo Giang Hồ, Phong Thanh Dương không chỉ là người dạy kiếm cho Lệnh Hồ Xung, mà còn là người giúp anh tìm thấy con đường sống của chính mình. Sự xuất hiện ngắn ngủi của vị cao thủ ẩn dật vì thế lại trở thành một trong những bước ngoặt quan trọng nhất của tác phẩm, đồng thời khắc họa rõ triết lý võ học phóng khoáng và đầy tự do mà Kim Dung muốn gửi gắm qua nhân vật này.
