Trong thế giới kiếm hiệp của Kim Dung, Trương Tam Phong được xem là hình tượng đại tông sư hiếm có khi vừa sống thọ hơn trăm tuổi, vừa sở hữu nội lực tinh thuần gần như vô hạn. Ông không chỉ sáng lập phái Võ Đang mà còn khai mở hệ thống võ học nội gia nổi tiếng với triết lý "lấy nhu thắng cương", trở thành nhân vật có tầm ảnh hưởng bậc nhất trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký.
Trước khi trở thành cao thủ vang danh thiên hạ, Trương Tam Phong có tên thật là Trương Quân Bảo, từng là tiểu đồ đệ quét sân, gánh nước ở Tàng Kinh Các của Thiếu Lâm Tự. Ông được Giác Viễn đại sư yêu quý và cho học chữ, đọc kinh. Sau biến cố vô tình học lỏm võ công và bị xem là phạm môn quy, Trương Quân Bảo phải rời Thiếu Lâm. Trong quãng thời gian phiêu bạt giang hồ, ông dần lĩnh ngộ đạo lý âm dương, cương nhu từ thiên nhiên rồi lên núi Võ Đang tu đạo, đổi tên thành Trương Tam Phong.
Điều khiến Trương Tam Phong khác biệt với phần lớn cao thủ võ lâm là con đường võ học ông lựa chọn. Nếu Thiếu Lâm nổi tiếng với ngoại công cương mãnh, ông lại phát triển võ học nội gia thiên về sự mềm dẻo và khả năng mượn lực đối thủ để phản kích. Từ nền tảng Võ Đang Cửu Dương Công, Trương Tam Phong tự nghiên cứu, sáng tạo nên Thái Cực Quyền và Thái Cực Kiếm khi đã ngoài 100 tuổi.
Triết lý Thái Cực nổi bật ở nguyên tắc "lấy tĩnh chế động, lấy nhu khắc cương", dùng lực nhỏ hóa giải sức mạnh lớn. Theo mô tả của Kim Dung, cảnh giới cao nhất của Thái Cực không nằm ở chiêu thức mà nằm ở thần ý và khả năng tùy cơ ứng biến. Ngoài ra, ông còn sáng tạo Thuần Dương Vô Cực Công, môn nội công giúp chân khí vận hành liên miên bất tuyệt, tạo nên nội lực tinh thuần hiếm ai sánh bằng.
Trong truyện, Trương Tam Phong hiếm khi xuất thủ nhưng mỗi lần ra tay đều khiến giang hồ kinh sợ. Dù bị Không Tướng đánh lén trọng thương, ông vẫn chỉ dùng một chưởng nhẹ đã kết liễu đối thủ. Khi Hạc Bút Ông làm bị thương Trương Vô Kỵ rồi bỏ chạy, Trương Tam Phong cũng dễ dàng khống chế bằng một cái đặt tay lên vai.
Không chỉ là tuyệt thế cao thủ, Trương Tam Phong còn để lại di sản lớn cho võ lâm Trung Nguyên. Ông đưa Võ Đang vươn lên ngang hàng với Thiếu Lâm, tạo nên cục diện Bắc Thiếu Lâm, Nam Võ Đang. Qua nhân vật này, Kim Dung không chỉ xây dựng một cao thủ vô địch mà còn gửi gắm triết lý về sự mềm dẻo, điềm tĩnh và sức mạnh nội tại của con người.
