Trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Kim Dung tạo nên một giang hồ quy tụ nhiều cao thủ nổi danh. Trương Vô Kỵ sở hữu Cửu Dương Thần Công, Càn Khôn Đại Na Di cùng nhiều kỳ ngộ hiếm có; Huyền Minh Nhị Lão khiến quần hùng e ngại với Huyền Minh Thần Chưởng; Thành Côn, Dương Tiêu hay các cao thủ Thiếu Lâm cũng đều có thực lực đáng gờm. Tuy nhiên, nếu xét về nội lực, sự uyên thâm, khả năng sáng tạo võ học và uy danh trong giang hồ, Trương Tam Phong vẫn là nhân vật được đặt ở vị trí cao nhất.
Trương Tam Phong xuất hiện khi đã ngoài trăm tuổi, là chưởng môn Võ Đang và là người được cả chính phái lẫn tà phái kiêng nể. Ông ít khi trực tiếp tham gia các cuộc tranh đấu, nhưng mỗi lần ra tay đều cho thấy sự chênh lệch rõ rệt với những cao thủ còn lại. Võ công của Trương Tam Phong không chỉ nằm ở sức mạnh nội lực, mà còn ở khả năng nhìn thấu nguyên lý vận hành của chiêu thức và biến hóa tùy theo tình thế.
Trước khi trở thành đại tông sư Võ Đang, ông từng mang tên Trương Quân Bảo, theo hầu Giác Viễn đại sư tại Thiếu Lâm tự. Vì không được truyền thụ võ công chính thức, Trương Quân Bảo chỉ có cơ hội nghe và ghi nhớ một phần khẩu quyết Cửu Dương Chân Kinh. Sau biến cố tại Thiếu Lâm, ông rời chùa cùng Giác Viễn đại sư. Phần kinh văn nghe được trên đường đi trở thành nền tảng quan trọng cho hành trình tu luyện sau này.
Điều làm nên tầm vóc của Trương Tam Phong là ông không dựa vào một bộ bí kíp hoàn chỉnh để trở thành cao thủ. Từ những gì lĩnh hội được, ông dành nhiều năm tu luyện, kết hợp với tư tưởng Đạo gia để hình thành hệ thống võ học riêng. Trên núi Võ Đang, ông sáng lập môn phái, đào tạo Võ Đang Thất Hiệp và đưa Võ Đang trở thành thế lực lớn đủ sức sánh với Thiếu Lâm.
Hai tuyệt học tiêu biểu nhất của Trương Tam Phong là Thái Cực Quyền và Thái Cực Kiếm. Đây không phải những môn võ lấy sự cương mãnh làm trọng tâm, mà dựa trên nguyên lý lấy nhu thắng cương, lấy tĩnh chế động và mượn lực của đối phương để phản kích. Khi truyền dạy Thái Cực Quyền cho Trương Vô Kỵ, Trương Tam Phong không yêu cầu chàng ghi nhớ từng chiêu thức. Điều ông muốn truyền đạt là thần ý, là khả năng biến hóa không bị ràng buộc bởi khuôn mẫu. Chi tiết này cho thấy ông đã đạt đến cảnh giới vượt lên trên việc sử dụng võ công theo lối thông thường.
Uy danh của Trương Tam Phong cũng được thể hiện qua sự dè chừng của những nhân vật khác. Huyền Minh Nhị Lão từng khiến Trương Vô Kỵ trúng độc chưởng, nhưng khi đối diện với Trương Tam Phong, Hạc Bút Ông không thể chống đỡ. Trong lần cứu Trương Vô Kỵ khỏi tay đối phương, Trương Tam Phong xuất hiện và nhanh chóng xoay chuyển tình thế, cho thấy khoảng cách về thực lực giữa ông với những cao thủ dưới trướng Triệu Mẫn.
Một lần khác, Trương Tam Phong bị Không Tướng giả danh tăng nhân Thiếu Lâm đánh lén bằng Kim Cương Chưởng. Dù trọng thương vì không đề phòng, ông vẫn lập tức nhận ra thân phận thật của đối phương và phản kích. Sau đó, Trương Tam Phong vẫn đủ bình tĩnh để truyền thụ Thái Cực Kiếm cho Trương Vô Kỵ trước cuộc đối đầu với các cao thủ Thiếu Lâm. Sự điềm tĩnh ấy không chỉ đến từ bản lĩnh võ học, mà còn từ kinh nghiệm của một người đã sống và hành đạo hơn một thế kỷ.
Trương Vô Kỵ có thể là nhân vật sở hữu nhiều kỳ ngộ nhất truyện, nhưng vẫn chưa thể vượt qua sư tổ. Chàng có nội lực mạnh, khả năng lĩnh hội nhanh và nhiều tuyệt học trong tay, song tuổi đời, kinh nghiệm đối địch và độ chín trong võ học vẫn còn hạn chế. Trương Tam Phong khác biệt ở chỗ ông đã dung hòa nội lực, chiêu thức, triết lý sống và sự từng trải để tạo nên cảnh giới riêng.
Vì vậy, Trương Tam Phong được xem là vị cao thủ có võ công cao nhất Ỷ Thiên Đồ Long Ký không chỉ bởi ông mạnh trong các cuộc giao đấu. Ông còn là biểu tượng của sự khai sáng võ học, của tinh thần điềm tĩnh và chính trực. Trong thế giới kiếm hiệp nhiều biến động của Kim Dung, vị đạo sĩ già phái Võ Đang vẫn là ngọn núi cao mà quần hùng khó có thể vượt qua.
