Nhắc đến Xuân Hinh, nhiều thế hệ nhớ đến một nghệ sĩ có lối diễn gần gũi, hài hước và đặc biệt gắn bó với các loại hình nghệ thuật dân gian. Hơn 40 năm đứng trên sân khấu, ông tạo dấu ấn qua chèo, xẩm, quan họ, chầu văn và nhiều tiểu phẩm hài, trở thành một trong những tên tuổi nổi bật của sân khấu phía Bắc.
Tuy nhiên, trước khi có vị trí đặc biệt trong làng nghệ thuật, Xuân Hinh từng trải qua những năm tháng khá chật vật. Quá khứ ấy ít khi được nhắc đến bên cạnh hình ảnh một nghệ sĩ thành công, nhưng lại là phần quan trọng trong hành trình đưa ông đến với sân khấu.
Tuổi thơ chật vật và cơ duyên đến với nghệ thuật
Sinh năm 1960 tại Bắc Ninh, Xuân Hinh lớn lên trong gia đình đông anh chị em. Hoàn cảnh kinh tế không dư dả khiến ông sớm phải tự lập. Nam nghệ sĩ từng chia sẻ về những năm tháng đi buôn chó, buôn lợn để kiếm tiền ăn học và phụ giúp cha mẹ.
Những công việc ấy khác xa ánh đèn sân khấu mà công chúng nhìn thấy sau này. Có thời điểm, Xuân Hinh phải đi buôn chó ở những khu chợ xa. Ông từng kể chuyện có lần bị lỡ xe, phải ngủ lại bên đường, trong khi những con cún mang theo liên tục sủa khiến ông gặp không ít tình huống khó xử.
Không chỉ đi buôn, thời còn là sinh viên, Xuân Hinh cũng từng làm nhiều công việc khác nhau để trang trải cuộc sống. Theo những chia sẻ được báo chí đăng tải, ông từng làm nghề buôn bán đồng nát trong thời gian theo học tại trường Sân khấu - Điện ảnh.
Cơ duyên nghệ thuật đến với Xuân Hinh khi ông mới 17 tuổi. Năm 1977, nam nghệ sĩ thi vào Đoàn Dân ca Quan họ Bắc Ninh và có khoảng thời gian gắn bó với loại hình nghệ thuật truyền thống này. Đây được xem là bước khởi đầu quan trọng, giúp ông có nền tảng về dân ca trước khi chuyển sang chèo.
Sau đó, Xuân Hinh tiếp tục thi vào Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, khoa Kịch dân tộc. Việc lựa chọn theo học nghệ thuật trong hoàn cảnh gia đình khó khăn không phải con đường dễ dàng. Nhưng chính những năm tháng ấy giúp ông từng bước tích lũy kinh nghiệm sân khấu và xác định con đường theo đuổi nghệ thuật truyền thống.
Sau khi tốt nghiệp, Xuân Hinh từng được giữ lại trường để giảng dạy nhưng ông lựa chọn tiếp tục biểu diễn. Thay vì một công việc ổn định, nam nghệ sĩ muốn được đứng trên sân khấu và trực tiếp làm nghề. Lựa chọn này sau đó trở thành một dấu mốc đáng nhớ trong sự nghiệp của ông.
Bước ngoặt đưa Xuân Hinh trở thành “Vua hài đất Bắc”
Nếu những năm tháng tuổi trẻ của Xuân Hinh gắn với việc học nghề và mưu sinh thì năm 1988 được xem là một bước ngoặt lớn. Vai hề chèo Cu Sứt tại Festival Cười giúp tên tuổi ông được nhiều người biết đến hơn. Tiết mục sau đó được biểu diễn trong thời gian dài và nhận được sự quan tâm của công chúng.
Từ dấu mốc này, Xuân Hinh liên tục xuất hiện trong các tác phẩm sân khấu và chương trình hài. Những vai diễn như Thị Mầu lên chùa, Thầy bói đi chợ, Hề gậy theo thầy, Người ngựa - Ngựa người… giúp ông định hình phong cách riêng.
Điểm đặc biệt trong cách làm nghề của Xuân Hinh là ông không tách tiếng cười khỏi nghệ thuật truyền thống. Chèo, xẩm, quan họ hay chầu văn được đưa vào các tiết mục với cách thể hiện gần gũi, dễ tiếp cận. Nhờ vậy, những loại hình vốn được xem là khó tiếp cận với công chúng đại chúng lại có thêm một đời sống khác qua sân khấu của ông.
Đến những năm 1990 và đầu những năm 2000, Xuân Hinh trở thành gương mặt nổi bật của thị trường hài phía Bắc. Các sản phẩm băng đĩa có sự góp mặt của ông được đông đảo người xem tìm mua, khiến nam nghệ sĩ còn được gọi bằng biệt danh “vua băng đĩa”. Đây cũng là giai đoạn hình ảnh Xuân Hinh phủ sóng mạnh mẽ trong đời sống giải trí.
Nhìn lại, thành công của Xuân Hinh không đến sau một đêm. Trước khi trở thành nghệ sĩ được công chúng biết đến rộng rãi, ông đã trải qua nhiều công việc mưu sinh, từ buôn bán đến những ngày tháng tự trang trải khi học nghề. Những trải nghiệm ấy giúp ông có vốn sống phong phú, sau này trở thành chất liệu cho nhiều vai diễn gần gũi với đời thường.
Điều đáng chú ý hơn là Xuân Hinh không chỉ xây dựng tên tuổi bằng tiếng cười. Trong nhiều năm làm nghề, ông dành phần lớn thời gian để theo đuổi và đưa nghệ thuật dân gian đến gần công chúng. Đó cũng là lý do vị trí của nam nghệ sĩ không đơn thuần được đo bằng số lượng vai diễn hay những sản phẩm từng gây tiếng vang.
Từ một cậu bé lớn lên trong gia đình đông anh em ở Bắc Ninh, từng phải làm nhiều công việc để phụ giúp cha mẹ, Xuân Hinh đã trở thành nghệ sĩ có hơn bốn thập kỷ gắn bó với sân khấu. Quá khứ chật vật vì thế không chỉ là câu chuyện về những ngày tháng trước khi nổi tiếng, mà còn là một phần tạo nên hành trình nghề nghiệp đặc biệt của ông.
Ở hiện tại, Xuân Hinh vẫn được nhắc đến như một trong những nghệ sĩ có dấu ấn riêng với nghệ thuật dân gian Việt Nam. Những vai diễn cũ tiếp tục được tìm lại, trong khi hành trình làm nghề của ông vẫn là câu chuyện được nhiều thế hệ quan tâm.
