Trong thế giới võ hiệp của Kim Dung, Anh Hùng Xạ Điêu từ lâu đã xây dựng nên một hệ thống nhân vật giàu chiều sâu, nơi trí tuệ không chỉ thuộc về các cao thủ võ công mà còn tỏa sáng ở những con người không hề biết võ. Trong số đó, Hoàng Dung được xem là hình mẫu nữ tử thông minh bậc nhất: lanh lợi, ứng biến nhanh, tư duy sắc bén và luôn chiếm ưu thế trong các tình huống hiểm nguy.
Thế nhưng, ngay trong hệ quy chiếu trí tuệ ấy, vẫn tồn tại một nhân vật ít xuất hiện nhưng lại được nhắc đến như một trường hợp vượt chuẩn: Phùng Hằng, mẹ ruột của Hoàng Dung.
Phùng Hằng (Phùng Hành) không xuất hiện trực tiếp nhiều trong mạch truyện chính mà chủ yếu được kể lại qua hồi tưởng. Dù vậy, bà lại là nhân vật có ảnh hưởng sâu sắc đến cuộc đời Hoàng Dược Sư và gián tiếp định hình nên tính cách của Hoàng Dung sau này. Bà được miêu tả là một tuyệt thế giai nhân, mang khí chất thanh nhã, ôn hòa, hoàn toàn đối lập với sự lập dị, cực đoan của chồng. Chính sự dịu dàng và thấu hiểu ấy giúp bà trở thành điểm tựa tinh thần hiếm hoi của Đông Tà trong cuộc đời nhiều biến động.
Điểm khiến Phùng Hằng trở thành một trường hợp đặc biệt chính là trí tuệ và khả năng ghi nhớ gần như tuyệt đối. Dù không biết võ công, bà lại sở hữu năng lực tiếp nhận và tái hiện thông tin ở mức hiếm thấy, thường được mô tả như "trí nhớ chụp ảnh". Khả năng này được thể hiện rõ nhất qua sự kiện liên quan đến Cửu Âm Chân Kinh.
Khi bản kinh văn rơi vào tay nhiều nhân vật trên đảo Đào Hoa, chỉ trong một khoảng thời gian rất ngắn, Phùng Hằng đã lật xem và ghi nhớ toàn bộ nội dung phức tạp, sau đó tái hiện lại gần như nguyên vẹn để giúp Hoàng Dược Sư lưu giữ. Trong bối cảnh một bộ bí kíp chứa đựng hệ thống võ học đồ sộ, khả năng này khiến bà trở thành một trong những nhân vật hiếm hoi có trí tuệ mang tính phi thường trong toàn bộ tác phẩm.
Không chỉ dừng ở năng lực ghi nhớ, trí tuệ của Phùng Hằng còn thể hiện qua cách bà xử lý tình huống. Trong những biến cố liên quan đến Chu Bá Thông và sự xuất hiện của Cửu Âm Chân Kinh, bà đã sử dụng sự thông minh và khéo léo để điều hướng cục diện, vừa giữ được bí mật, vừa giúp Hoàng Dược Sư tránh những xung đột không cần thiết. Điều này cho thấy bà không chỉ là người ghi nhớ giỏi, mà còn là người có tư duy chiến lược mềm, biết cách ứng biến linh hoạt trong môi trường đầy rủi ro của giang hồ.
Tuy nhiên, cuộc đời của một nữ tử được xem là thiên tài trí tuệ ấy lại kết thúc trong bi kịch. Sau khi hai đệ tử Trần Huyền Phong và Mai Siêu Phong trộm đi bản chép tay Cửu Âm Chân Kinh, Hoàng Dược Sư rơi vào trạng thái đau khổ và mất kiểm soát. Trong hoàn cảnh đó, Phùng Hằng khi đang mang thai Hoàng Dung ở giai đoạn cuối đã cố gắng hồi tưởng và chép lại toàn bộ kinh văn một lần nữa nhằm giúp chồng vượt qua biến cố. Tuy nhiên, việc tiêu hao tinh thần quá mức khiến bà suy kiệt nghiêm trọng và qua đời ngay sau khi sinh con.
Cái chết của bà không chỉ khép lại một cuộc đời mà còn trở thành bước ngoặt lớn, đẩy Hoàng Dược Sư vào trạng thái cô độc và cực đoan kéo dài về sau.
Sau khi mất, hình ảnh của Phùng Hằng không bị xóa nhòa mà trở thành một phần ký ức ám ảnh trong đời sống tinh thần của Hoàng Dược Sư. Sự trân trọng gần như tuyệt đối mà ông dành cho người vợ quá cố cho thấy vị trí đặc biệt của bà trong toàn bộ câu chuyện. Ở góc nhìn rộng hơn, Phùng Hằng không chỉ là mẹ của Hoàng Dung mà còn là một ẩn số trí tuệ hiếm có trong hệ thống nhân vật Kim Dung - người không cần võ công nhưng vẫn để lại ảnh hưởng sâu sắc thông qua năng lực tư duy và sự hy sinh.
Chính vì vậy, khi đặt cạnh Hoàng Dung, Phùng Hằng không đơn thuần là cái bóng của quá khứ mà là một chuẩn mực trí tuệ khác: tĩnh lặng hơn, tuyệt đối hơn, nhưng cũng bi kịch hơn. Bà đại diện cho kiểu trí tuệ không phô trương, không xuất chiêu, nhưng lại có sức nặng đủ để thay đổi cả cục diện câu chuyện và để lại dư âm dài lâu trong lòng người đọc.
