Trong thế giới kiếm hiệp của Kim Dung, không thiếu những nhân vật sở hữu nội lực kinh thiên, tuyệt kỹ vô song hay từng tạo nên vô số truyền thuyết trên giang hồ. Thế nhưng nếu xét đến cảnh giới võ học vượt khỏi giới hạn của người thường, được đông đảo độc giả đánh giá là gần với "thần tiên" và "thần thoại" nhất, thì hai cái tên luôn được nhắc đến là Độc Cô Cầu Bại và Vô Danh Thần Tăng.
Điểm đặc biệt là cả hai đều không phải nhân vật trung tâm của bất kỳ bộ truyện nào. Một người chưa từng trực tiếp xuất hiện, một người chỉ lộ diện trong vài chương cuối, nhưng sức ảnh hưởng lại vượt xa nhiều đại hiệp nổi tiếng.
Độc Cô Cầu Bại được xem là biểu tượng của đỉnh cao kiếm đạo trong vũ trụ Kim Dung. Toàn bộ hình tượng của ông chỉ được tái hiện qua di vật, truyền thuyết và lời kể trong Thần Điêu Đại Hiệp cũng như Tiếu Ngạo Giang Hồ, nhưng chừng đó cũng đủ để xây dựng nên một huyền thoại gần như bất khả chiến bại.
Theo mô tả trong truyện, kiếm thuật của Độc Cô Cầu Bại trải qua nhiều tầng cảnh giới khác nhau, từ sử dụng lợi kiếm, trọng kiếm cho đến mộc kiếm. Đỉnh cao nhất là trạng thái "vô kiếm", khi cỏ cây, tre đá hay bất kỳ vật gì cũng có thể trở thành kiếm, thậm chí không cần cầm kiếm vẫn đủ sức áp chế đối thủ. Đây được xem là cảnh giới tối hậu của kiếm đạo, nơi con người và võ học hòa làm một.
Điều khiến Độc Cô Cầu Bại trở thành huyền thoại không chỉ nằm ở võ công mà còn ở thành tích chưa từng có tiền lệ. Suốt hơn bốn mươi năm tung hoành giang hồ, ông không tìm được một đối thủ xứng tầm để bại trận dù chỉ một lần. Chính vì vậy, ông tự đặt cho mình danh xưng "Cầu Bại", mang ý nghĩa khát khao được nếm trải cảm giác thất bại nhưng không thể thực hiện.
Sau khi rời khỏi giang hồ, ông chôn kiếm, sống ẩn dật cùng thần điêu trong thạch động, để lại phía sau những tuyệt học làm thay đổi vận mệnh của nhiều thế hệ cao thủ. Bộ Độc Cô Cửu Kiếm sau này cũng trở thành một trong những môn kiếm pháp nổi tiếng và huyền ảo nhất thế giới Kim Dung.
Nếu Độc Cô Cầu Bại đại diện cho cực hạn của kiếm đạo thì Vô Danh Thần Tăng, hay còn được độc giả gọi là Tảo Địa Tăng, lại là hiện thân của võ học Thiếu Lâm đạt đến cảnh giới siêu phàm.
Xuất hiện trong Thiên Long Bát Bộ, ông chỉ là một lão hòa thượng chuyên quét dọn Tàng Kinh Các, âm thầm tu luyện suốt hơn bốn mươi năm mà không ai biết thực lực thật sự. Chỉ đến trận đại chiến tại Thiếu Lâm Tự, khi những cao thủ hàng đầu như Tiêu Phong, Tiêu Viễn Sơn, Mộ Dung Bác và Mộ Dung Phục giao đấu quyết liệt, vị tăng già mới chính thức lộ diện.
Không cần chiêu thức hoa mỹ hay nội lực phô trương, ông chỉ dùng những động tác nhẹ nhàng đã có thể hóa giải toàn bộ sát chiêu của các đại cao thủ. Sự ung dung và bình thản ấy tạo nên cảm giác như khoảng cách giữa ông với phần còn lại của võ lâm đã vượt qua một tầng cảnh giới khác.
Điểm gây ấn tượng mạnh nhất là khả năng hộ thể được cho là đã đạt đến mức thượng thừa của Dịch Cân Kinh. Quanh thân ông hình thành một lớp khí vô hình có thể tự động triệt tiêu phần lớn uy lực từ đòn tấn công bên ngoài. Ngay cả Hàng Long Thập Bát Chưởng của Tiêu Phong, vốn được xem là một trong những chưởng pháp bá đạo nhất thiên hạ, cũng chỉ khiến ông lùi vài bước và ho ra một ngụm máu nhỏ.
Không dừng lại ở đó, Vô Danh Thần Tăng còn dùng tay không khiến Tiêu Viễn Sơn và Mộ Dung Bác rơi vào trạng thái giống như đã mất mạng rồi sau đó cứu sống họ, qua đó hóa giải mối thù kéo dài nhiều năm giữa hai gia tộc. Năng lực ấy khiến hình tượng của ông vượt xa phạm vi của một cao thủ võ lâm thông thường, mang màu sắc huyền thoại và gần như thần thoại.
Dù Kim Dung chưa bao giờ chính thức xếp hạng võ công của các nhân vật, Độc Cô Cầu Bại và Vô Danh Thần Tăng vẫn luôn được xem là hai đại cao thủ đứng trên đỉnh cao của võ học. Một người đạt đến cảnh giới "vô kiếm thắng hữu kiếm", cả đời không tìm được đối thủ; người còn lại sở hữu nội công và cảnh giới tu hành khiến mọi sát chiêu đều trở nên vô nghĩa.
Chính sự bí ẩn, ít xuất hiện nhưng lại được xây dựng với sức mạnh vượt ngoài chuẩn mực thông thường đã giúp hai nhân vật này trở thành những biểu tượng "thần tiên" và "thần thoại" nhất trong toàn bộ vũ trụ kiếm hiệp Kim Dung, đồng thời là chủ đề tranh luận bất tận của nhiều thế hệ độc giả yêu thích dòng truyện võ hiệp.
