Tháng trước, các tập đoàn công nghệ Mỹ đồng loạt kêu gọi giới hoạch định chính sách không áp đặt những hạn chế quá sớm đối với các mô hình AI có trọng số mở, kể cả những mô hình đến từ Trung Quốc. Đến nay, hai trong số các doanh nghiệp này đã bắt đầu thúc đẩy chiến lược cạnh tranh bằng việc phát triển và cung cấp các mô hình mở của riêng mình.
Meta và Nvidia cùng công bố các mô hình trí tuệ nhân tạo mới trong tuần này, cho phép nhà phát triển tải xuống miễn phí thông qua hệ sinh thái mã nguồn mở. Động thái này tạo sự tương phản với các mô hình độc quyền đang phổ biến trên thị trường của OpenAI và Anthropic.
AI mã nguồn mở hiện là chủ đề gây tranh luận tại cả Thung lũng Silicon và Washington. Những người phản đối lo ngại các mô hình AI Trung Quốc có thể tạo ra rủi ro đối với an ninh quốc gia. Hoạt động distillation, tức sử dụng một mô hình AI để hỗ trợ đào tạo hoặc cải thiện mô hình khác, cũng gây tranh cãi khi bị ví như một hình thức xâm phạm tài sản trí tuệ.
Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp hàng đầu trong ngành cho rằng việc hạn chế các mô hình AI mở có thể gây bất lợi cho chính Mỹ, đồng thời khiến quyền lực tập trung vào một số ít công ty.
Trong thư ngỏ công bố ngày 24/7, liên minh các công ty công nghệ nhận định: "Kỷ nguyên AI có thể là thời đại của sự thịnh vượng". Theo nhóm này, nếu được phát triển với những chính sách phù hợp, AI có trọng số mở có thể mở rộng cơ hội, tăng cường cạnh tranh, củng cố vị thế công nghệ của Mỹ, giảm thiểu rủi ro và giúp lợi ích từ công nghệ AI được phân bổ rộng rãi hơn trong nền kinh tế.
Đối với distillation, các doanh nghiệp này gọi đây là một kỹ thuật được sử dụng rộng rãi để cải thiện, đánh giá và xác thực mô hình.
Hôm 10/8, Meta công bố Muse Glimmer, nằm trong chiến lược đưa những mô hình AI mạnh nhất của công ty đến với cộng đồng mã nguồn mở. CEO Mark Zuckerberg đồng thời cho biết Meta sẽ công khai trọng số của mô hình AI mới nhất Muse Spark 1.2.
Trọng số là hệ thống các tham số và quy tắc quyết định cách một mô hình AI xử lý thông tin và tạo ra phản hồi. Việc công khai trọng số cho phép nhà phát triển nghiên cứu, điều chỉnh và triển khai mô hình theo nhu cầu.
Một ngày sau, Nvidia giới thiệu Nemotron 3.5 Lightning, phát triển từ dòng Nemotron 3 được công ty ra mắt hồi tháng 12. Nvidia nhấn mạnh các mô hình của hãng thực sự mã nguồn mở bởi doanh nghiệp công khai cả bộ dữ liệu đào tạo, kỹ thuật và trọng số mô hình, cho phép nhà phát triển kiểm tra.
Tuy nhiên, Meta và Nvidia vẫn phải chứng minh sức hút của các sản phẩm mới trong bối cảnh thị trường AI mã nguồn mở đang có sự cạnh tranh mạnh từ những phòng thí nghiệm Trung Quốc như Moonshot AI, DeepSeek và Qwen của Alibaba.
Aaron Levie, CEO Box và một trong những người ký thư ngỏ hồi tháng trước, đánh giá tích cực về hướng đi của Meta. Ông cho rằng kế hoạch phát hành Muse Spark 1.2 là một vấn đề rất lớn khi mô hình này có khả năng cạnh tranh với những mô hình nền tảng hàng đầu của Anthropic và OpenAI.
Các mô hình Meta và Nvidia giới thiệu trong tuần này có quy mô nhỏ hơn, hướng đến khả năng vận hành trên máy tính xách tay và phục vụ những tác vụ như triển khai các tác nhân AI trực tiếp trên thiết bị.
"Đây là một tuyên bố rất rõ ràng rằng Mỹ sẽ có những mô hình mã nguồn mở gần đạt tới cấp độ tiên phong", Aaron Levie nhận định.
Đây không phải lần đầu Meta theo đuổi chiến lược AI mã nguồn mở. Công ty từng gây chú ý với dòng Llama, đánh dấu bước tiến của Mark Zuckerberg vào thị trường AI nền tảng. Tuy nhiên, Llama 4 ra mắt tháng 4/2025 không nhận được phản hồi tích cực từ cộng đồng nhà phát triển.
Sau đó, Meta chi hàng tỷ USD để tái cấu trúc bộ phận AI và bổ nhiệm Alexandr Wang, CEO Scale AI, làm lãnh đạo đơn vị này.
Gần đây, nhóm của Alexandr Wang liên tục giới thiệu các mô hình độc quyền dưới thương hiệu Muse nhằm tìm kiếm những nguồn doanh thu mới. Vì vậy, việc Meta quay lại thúc đẩy AI có trọng số mở cũng đặt ra câu hỏi về khả năng công ty lấy lại niềm tin từ cộng đồng phát triển.
Umesh Sachdev, CEO startup AI doanh nghiệp Uniphore, cho rằng Meta từng làm mất lòng các nhà phát triển bên thứ ba khi chuyển từ mô hình có trọng số mở sang AI độc quyền.
"Tôi nghĩ sẽ cần nhiều hơn một bài viết dài 3.500 từ của Zuck để thuyết phục các nhà phát triển", Sachdev nói về bản tuyên ngôn Mark Zuckerberg công bố cùng động thái mới. Theo ông, nhiều nhà phát triển tại Uniphore gần như cảm thấy bị phản bội.
Dù vậy, Sachdev vẫn kỳ vọng các công ty Mỹ sẽ thành công trong lĩnh vực này. Ông cho rằng cạnh tranh gia tăng có thể giúp giảm chi phí token, thúc đẩy đổi mới và mang lại lợi ích cho người dùng.
Charlie Dai, chuyên gia phân tích của Forrester, cũng đánh giá động thái mới của Meta có ý nghĩa chiến lược khi đưa một trong những nhà cung cấp AI tiên phong lớn của Mỹ trở lại hệ sinh thái mở.
Theo Charlie Dai, các nhà phát triển và doanh nghiệp nhiều khả năng sẽ đón nhận việc Meta quay lại với AI có trọng số mở, bởi hướng đi này mang lại nhiều lợi ích về tính minh bạch, khả năng tùy chỉnh, linh hoạt trong triển khai và chủ quyền dữ liệu.
Tuy nhiên, Meta vẫn cần chứng minh khả năng xây dựng một hệ sinh thái lâu dài thay vì chỉ dừng ở việc phát hành những mô hình có khả năng cạnh tranh. Đây sẽ là bài toán quan trọng đối với công ty khi cuộc đua AI mã nguồn mở ngày càng nóng lên.
