Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Australia (ARIA) vừa xác nhận những thay đổi quan trọng trong quy định đối với bảng xếp hạng âm nhạc nước này. Theo Bộ quy tắc thực hành ARIA Charts được cập nhật, các ca khúc được tạo hoàn toàn bằng AI sẽ bị loại khỏi hệ thống xếp hạng chính thức.
Quy định mới dự kiến được công bố vào ngày 28/8 và chính thức có hiệu lực từ ngày 31/8. Đây được xem là một trong những động thái mạnh mẽ nhất của một tổ chức âm nhạc lớn nhằm kiểm soát sự gia tăng nhanh chóng của các sản phẩm âm nhạc do AI tạo ra.
Theo ARIA, không phải mọi ca khúc có sử dụng AI đều bị cấm. Những sản phẩm chủ yếu được sáng tạo bởi con người nhưng sử dụng công cụ AI để hỗ trợ trong quá trình sáng tác, sản xuất hoặc hoàn thiện vẫn có thể đủ điều kiện xuất hiện trên bảng xếp hạng.
Điểm mấu chốt nằm ở vai trò của con người trong quá trình hình thành tác phẩm. Nếu một bài hát được xác định là hoàn toàn do AI tạo ra, ca khúc đó có thể bị loại khỏi bảng xếp hạng. Trong trường hợp đã được chứng nhận hoặc đạt thành tích trước đó, ARIA cũng có quyền thu hồi chứng nhận, loại bài hát khỏi danh sách đề cử giải ARIA và yêu cầu hoàn trả bất kỳ giải thưởng ARIA Number One nào đã được trao.
Tuy nhiên, nghệ sĩ vẫn có quyền phản bác quyết định này. Nếu cho rằng sản phẩm của mình không phải tác phẩm hoàn toàn do AI tạo ra, họ có thể cung cấp bằng chứng chứng minh phần sáng tạo chủ yếu đến từ con người. Khi bằng chứng phù hợp, quyết định loại bỏ ca khúc có thể được xem xét lại.
Annabelle Herd, Giám đốc điều hành ARIA, cho biết những thay đổi mới nhằm bảo đảm yếu tố con người vẫn giữ vị trí trung tâm trong nghệ thuật, trong bối cảnh công nghệ AI đang phát triển với tốc độ chưa từng có.
Theo bà, ARIA không phản đối việc nghệ sĩ sử dụng các công cụ AI trong quá trình sáng tạo. Ngược lại, bảng xếp hạng hoàn toàn có thể thích ứng với sự phát triển của công nghệ. Tuy nhiên, ARIA cho rằng những sản phẩm được tạo ra hàng loạt bởi các dịch vụ AI, đặc biệt là những hệ thống được xây dựng dựa trên các bản ghi âm của nghệ sĩ mà không có sự cho phép, lại đặt ra một vấn đề hoàn toàn khác.
ARIA cũng nhấn mạnh bảng xếp hạng cần tiếp tục phản ánh một cách minh bạch mức độ tiêu thụ âm nhạc tại Australia. Theo tổ chức này, nếu những sản phẩm AI không được cấp phép chiếm ưu thế trên bảng xếp hạng, điều đó có thể làm suy yếu nền tảng của ngành công nghiệp âm nhạc thu âm mà ARIA đại diện.
ARIA cho biết đã làm việc với Liên đoàn Công nghiệp Ghi âm Quốc tế (IFPI) cùng nhiều tổ chức âm nhạc trên thế giới để tìm ra phương án phù hợp cho những thay đổi mới. Tổ chức này đồng thời kêu gọi các đơn vị có vai trò quyết định việc âm nhạc nào được phát và quảng bá tới công chúng, đặc biệt là các đài phát thanh, cân nhắc áp dụng những quy định tương tự nhằm bảo vệ giá trị của nghệ thuật do con người tạo ra.
Động thái của ARIA xuất hiện trong bối cảnh âm nhạc do AI tạo ra ngày càng phát triển mạnh trên các nền tảng trực tuyến. Một nghiên cứu gần đây cho thấy dấu hiệu của AI đã xuất hiện trong gần 40% lượng nhạc được phát hành trên toàn cầu chỉ trong một tháng. Một nghiên cứu khác thậm chí cho thấy phần lớn người tham gia không thể phân biệt chính xác giữa âm nhạc do con người sáng tạo và sản phẩm được tạo bằng AI.
Sự bùng nổ này đang buộc các nền tảng phát nhạc trực tuyến phải thay đổi cách quản lý nội dung.
Apple Music đã bắt đầu gắn nhãn đối với những sản phẩm được tạo bằng AI nhằm tăng tính minh bạch cho người nghe. Trong khi đó, TIDAL không trả tiền bản quyền cho những ca khúc được tạo hoàn toàn bằng AI, còn Bandcamp áp dụng chính sách cấm các sản phẩm âm nhạc được tạo bằng công nghệ này.
SoundCloud cũng từng phải làm rõ lập trường về AI sau những phản ứng mạnh từ cộng đồng người dùng.
Deezer là một trong những nền tảng tích cực nhất trong việc nhận diện nội dung AI. Dịch vụ này đã phát triển công cụ phát hiện nhạc do AI tạo ra trong danh sách phát đến từ nhiều dịch vụ phát trực tuyến. Đáng chú ý, Deezer cho biết nhạc được tạo bằng AI đã chiếm hơn một nửa tổng số ca khúc được tải lên nền tảng mỗi ngày. Đây là dấu mốc cho thấy tốc độ sản xuất nội dung bằng AI đã vượt qua lượng nhạc do con người tạo ra trên nền tảng này.
Beatport cũng có kế hoạch loại bỏ những ca khúc được tạo hoàn toàn hoặc phần lớn bằng AI. Spotify trong khi đó đang triển khai hệ thống gắn nhãn mới để giúp người dùng dễ dàng nhận biết nghệ sĩ và nội dung có sự tham gia của AI.
Những thay đổi trên diễn ra khi các nền tảng phải đối mặt với lượng nội dung được sản xuất hàng loạt ngày càng lớn. Spotify từng cho biết đã xóa hàng chục triệu ca khúc bị xác định là nội dung spam và đồng thời tăng cường xử lý các trường hợp mạo danh nghệ sĩ.
Không chỉ bảng xếp hạng và nền tảng streaming, vấn đề AI còn tạo ra cuộc tranh luận lớn về bản quyền và quyền lợi của nghệ sĩ.
Tại Anh, chính phủ từng đề xuất thay đổi luật bản quyền theo hướng cho phép các công ty AI sử dụng những tác phẩm có bản quyền trong một số trường hợp mà không cần xin phép trước. Kế hoạch này vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ nhiều nghệ sĩ nổi tiếng.
Paul McCartney, Kate Bush, Dua Lipa và Elton John nằm trong số những nghệ sĩ lên tiếng yêu cầu chính phủ bảo vệ tác phẩm sáng tạo trước nguy cơ bị các hệ thống AI khai thác mà không trả phí hoặc xin phép người sở hữu.
Việc Australia đưa ra quy định riêng đối với bảng xếp hạng ARIA cho thấy cuộc tranh luận về AI đang chuyển từ vấn đề công nghệ sang câu chuyện về giá trị, quyền lợi và tính minh bạch của ngành công nghiệp âm nhạc.
Trong tương lai, ranh giới giữa công cụ hỗ trợ sáng tạo và một sản phẩm hoàn toàn do AI tạo ra có thể tiếp tục là vấn đề gây tranh luận. Nhưng với quy định mới, ARIA đã đưa ra một thông điệp tương đối rõ ràng: AI có thể trở thành công cụ trong quá trình sáng tạo âm nhạc, nhưng những sản phẩm được tạo hoàn toàn bằng máy sẽ không được đối xử giống như một tác phẩm âm nhạc do con người sáng tạo.
