Những khu vườn san hô mềm từng rực rỡ dưới đáy biển Jeju đang dần chuyển sang màu trắng, khi nhiệt độ nước biển tăng cao và thời tiết cực đoan ngày càng diễn biến phức tạp. Các nhà nghiên cứu cảnh báo, nếu tình trạng này tiếp tục kéo dài, không chỉ san hô mà cả hệ sinh thái biển của Jeju có thể phải đối mặt với những tác động nghiêm trọng.
6 năm trước, Ko Myeong-hyo bắt đầu lặn ngoài khơi đảo Jeju để thu hoạch hải sản. Điều khiến cô ấn tượng nhất không chỉ là nguồn hải sản phong phú mà còn là những khu vườn san hô mềm với màu sắc rực rỡ, tạo nên một thế giới sống động dưới đáy biển.
Thế nhưng, cảnh tượng mà cô chứng kiến trong những lần lặn gần đây lại hoàn toàn khác. "Chứng kiến vườn san hô sụp đổ và chuyển sang màu trắng, thật là mất phương hướng", Ko nói. Theo cô, sau hai năm nhiệt độ tăng cao và thời tiết khắc nghiệt hơn, nhiều khu vực san hô đã đổ gục và chết. "Tôi sợ cả biển có thể sẽ sụp đổ", cô chia sẻ.
San hô mềm liên tục suy yếu
Hiện tượng san hô mềm bị "sụt lún" đang xuất hiện trở lại tại Jeju trong năm nay, theo Trung tâm Khoa học Công dân Đại dương Paran, nhóm được thành lập bởi những người dân địa phương quan tâm đến sự thay đổi của môi trường biển.
Paran thường xuyên tổ chức các chuyến lặn quanh những đảo nhỏ không có người sinh sống ở phía nam Jeju để ghi nhận tình trạng của các rạn san hô mềm. Theo nhóm này, khoảng một nửa số cá trong một cụm cá ngoài khơi đảo Beomseom đã gặp khó khăn trong những tháng gần đây.
San hô mềm có đặc điểm khác với san hô cứng. Nếu san hô cứng được nâng đỡ bởi bộ xương canxi cacbonat, san hô mềm dựa vào áp suất chất lỏng bên trong cơ thể để duy trì hình dạng. Khi môi trường thay đổi, cơ chế này có thể bị ảnh hưởng, khiến san hô chùng xuống, mất cấu trúc và cuối cùng sụp đổ.
Nhà nghiên cứu Kim Taihun cho biết sự suy giảm có thể tạo thành một vòng luẩn quẩn. Sau một đợt sụp đổ lớn, san hô có thể phục hồi một phần nhưng tiếp tục bị tổn thương nếu điều kiện môi trường không được cải thiện. "Nếu xảy ra hiện tượng 'sụp đổ' quy mô lớn khác, san hô sẽ phục hồi một phần rồi lại bị gãy và hư hại thêm. Chu kỳ đó cứ lặp đi lặp lại, khả năng phục hồi của chúng cứ thế giảm dần", ông nói.
Kim cùng Anna Beate Jöst, đồng nghiệp tại Viện Khoa học và Công nghệ Đại dương Hàn Quốc (KIOST), từng ghi nhận hiện tượng sụp đổ của san hô mềm tại Jeju vào năm 2024. Nghiên cứu về sự kiện này được công bố trên tạp chí Scientific Reports vào tháng 5.
Các cơ quan chức năng Hàn Quốc cũng đang theo dõi tình hình. Cơ quan Di sản Hàn Quốc cho biết đã giám sát các rạn san hô mềm trong năm nay và sẽ tiếp tục nghiên cứu dài hạn nhằm xác định nguyên nhân của những thay đổi. Trong khi đó, Bộ Đại dương và Thủy sản dự kiến tiến hành điều tra chi tiết để đánh giá mức độ thiệt hại.
El Nino có thể khiến tình hình nghiêm trọng hơn
Các nhà nghiên cứu lo ngại tình trạng năm nay có thể diễn biến nghiêm trọng hơn nếu nhiệt độ nước biển tiếp tục ở mức cao cho đến cuối tháng 9.
Kim cho rằng hiện tượng thời tiết El Nino, cùng với khả năng xuất hiện bão và mưa lớn, có thể tạo thêm áp lực lên các rạn san hô vốn đang suy yếu.
Trong năm nay, bán đảo Triều Tiên trải qua những đợt nắng nóng kỷ lục, trong khi khu vực phía nam lại hứng chịu các trận mưa lớn. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự thay đổi thời tiết cực đoan có thể là một trong những tác nhân dẫn đến hiện tượng san hô mềm sụp đổ.
Ngoài ra, dòng nước từ sông Dương Tử của Trung Quốc đổ ra biển cũng có thể tác động đến độ mặn tại khu vực Jeju, qua đó ảnh hưởng đến môi trường sống của san hô.
Jeju được xem là vùng trú ẩn quan trọng của san hô mềm. Các quần thể san hô tại đây nằm gần ranh giới cực bắc của phạm vi phân bố san hô ở Biển Hoa Đông, đồng nghĩa với việc chúng vốn đã sinh sống trong điều kiện môi trường tương đối khắc nghiệt.
Theo các cơ quan khí tượng, trong thập kỷ qua, các đợt sóng nhiệt biển quanh Hàn Quốc đã kéo dài gần gấp bốn lần, lên tới 83,3 ngày.
Đối với các nhà khoa học, đây là dấu hiệu đáng lo ngại khi nhiệt độ nước biển tăng không chỉ tác động trực tiếp đến san hô mà còn có khả năng làm thay đổi toàn bộ cấu trúc hệ sinh thái dưới đáy biển.
"Biển rong biển, biển san hô, là hệ sinh thái nền tảng tạo nên hệ sinh thái biển của Jeju", Yoon Sanghoon, chuyên gia môi trường tại Paran, nhận định. "Vì vậy, nếu hệ sinh thái cơ bản này sụp đổ, rất có thể toàn bộ hệ sinh thái biển cũng sẽ sụp đổ."
Nỗi lo của những người sống nhờ biển
Những thay đổi dưới đáy biển không chỉ được các nhà khoa học quan sát qua các số liệu. Với cộng đồng ngư dân và những người làm nghề lặn ở Jeju, sự suy giảm của hệ sinh thái đang ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống.
Paran được thành lập vào năm 2023 bởi những cư dân Jeju lo ngại trước những thay đổi ngày càng rõ rệt dưới biển. Thành viên của nhóm gồm nhân viên văn phòng, thợ lặn truyền thống và các nhà làm phim tài liệu. Họ thường xuyên lặn xuống biển để chụp ảnh, ghi hình và cung cấp dữ liệu cho các nhà khoa học.
Ko là một "haenyeo" - nữ thợ lặn truyền thống của Jeju thuộc thế hệ thứ ba trong gia đình. Cô có thể lặn xuống độ sâu khoảng 8 m chỉ bằng một hơi thở, trong khi sử dụng bình oxy khi khám phá những khu vực sâu hơn.
Mẹ cô, bà Son Choon-sook, 70 tuổi, đã có khoảng 45 năm gắn bó với nghề lặn. Bà nhớ lại thời điểm đáy biển Jeju còn dày đặc rong biển, trong khi ốc xà cừ, bào ngư và hải sâm xuất hiện rất phong phú.
"Tôi đã làm việc trên biển khoảng 45 năm, kiếm tiền và cho con cái đi học nhờ nghề này", bà nói. "Giờ thì nguồn cá đã cạn kiệt, và điều đó khiến tôi rất buồn."
Theo bà Son, sản lượng đánh bắt đã giảm trong vài năm qua. Một phần nguyên nhân được cho là mùa hè có nhiệt độ nước quá cao, khiến nhiều loài khó sinh sản. Thời gian bà làm việc trên biển cũng giảm từ khoảng năm tiếng xuống còn ba tiếng mỗi ngày, vừa do nguồn hải sản suy giảm, vừa vì vấn đề sức khỏe.
Đối với những người như Ko, sự thay đổi ấy có thể nhìn thấy rõ nhất qua từng chuyến lặn.
Trong những lần xuống biển gần đây vào mùa hè, thay vì nhìn thấy những hình dạng san hô đẹp mắt như trước, cô bắt đầu bắt gặp ngày càng nhiều mảng san hô có dấu hiệu bệnh và suy thoái. "Tôi cảm thấy mình đang nhìn thấy nhiều san hô bị bệnh hơn", Ko nói.
Những hình ảnh ấy cho thấy biến đổi khí hậu không còn là câu chuyện xa xôi đối với Jeju. Nó đang hiện diện ngay dưới mặt nước, tác động đến san hô, nguồn hải sản và sinh kế của những cộng đồng đã gắn bó với biển qua nhiều thế hệ.
Trong bối cảnh các rạn san hô trên toàn thế giới cũng chịu ảnh hưởng ngày càng nghiêm trọng bởi nhiệt độ đại dương tăng, câu chuyện tại Jeju tiếp tục gióng lên hồi chuông cảnh báo về mức độ mong manh của những hệ sinh thái biển trước biến đổi khí hậu.
Nếu những khu vườn san hô mềm tiếp tục suy yếu mà không có biện pháp bảo vệ và phục hồi hiệu quả, tổn thất có thể không chỉ dừng lại ở một loài sinh vật. Đó có thể là sự thay đổi của cả một hệ sinh thái và cuối cùng là cuộc sống của những con người đang phụ thuộc vào nó.
