Trung Quốc đang chuẩn bị mở rộng hiện diện tại Nam Cực bằng kế hoạch xây dựng trạm nghiên cứu thứ sáu ở Marie Byrd Land, một trong những khu vực hẻo lánh nhất của lục địa băng giá. Bắc Kinh khẳng định cơ sở mới phục vụ nghiên cứu khoa học và hậu cần, song vị trí đặc biệt của dự án đang thu hút sự chú ý từ giới quan sát quốc tế.
Theo kế hoạch, công trình tại khu vực Marie Byrd Land, phía Tây Nam Cực, dự kiến được khởi công vào năm 2027. Chính phủ Trung Quốc cho biết trạm mới sẽ phục vụ nhiều lĩnh vực nghiên cứu, trong đó có mô hình thời tiết, tương tác giữa khí quyển với băng và đại dương, chuyển động của sông băng, giám sát môi trường, vật lý vũ trụ và địa chất.
Nếu được triển khai, đây sẽ là trạm nghiên cứu Nam Cực thứ sáu của Trung Quốc. Nước này bắt đầu xây dựng căn cứ đầu tiên tại lục địa băng giá vào năm 1985 với trạm Vạn Lý Trường Thành. Trong nhiều thập kỷ sau đó, Trung Quốc tiếp tục mở rộng mạng lưới nghiên cứu và hậu cần tại Nam Cực.
Theo Hiệp ước Nam Cực năm 1959, hoạt động tại khu vực này phải phục vụ mục đích hòa bình và nghiên cứu khoa học. Hiệp ước cho phép sử dụng nhân sự hoặc thiết bị quân sự cho các nhiệm vụ khoa học hay mục đích hòa bình, nhưng cấm các hoạt động quân sự, xây dựng căn cứ quân sự và thử nghiệm vũ khí.
Chính vì vậy, kế hoạch mới của Trung Quốc đang trở thành chủ đề được quan tâm tại Australia, quốc gia có ba trạm nghiên cứu thường trực hoạt động quanh năm ở Nam Cực.
Thượng nghị sĩ độc lập Australia Jacqui Lambie đã cảnh báo các quan chức quốc phòng nước này cần chú ý đến việc Trung Quốc tiếp tục mở rộng cơ sở tại Nam Cực. Bà cho rằng sự gia tăng hiện diện của Bắc Kinh tại lục địa băng giá cần được theo dõi trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược ngày càng gia tăng.
Tuy nhiên, những lo ngại này không đồng nghĩa với việc trạm nghiên cứu mới đã được xác định là một cơ sở có mục đích quân sự.
Claire Young, cựu chuyên viên phân tích của chính phủ Australia và hiện là cộng tác viên tại Lowy Institute, nhận định trạm mới nhiều khả năng chỉ hoạt động trong mùa hè Nam Cực. Các nhà khoa học từ nhiều quốc gia cũng có thể được mời tham gia nghiên cứu tại đây.
Dù vậy, vị trí của dự án vẫn đáng chú ý. Marie Byrd Land được xem là một trong những vùng xa xôi nhất thế giới và phần lớn khu vực này không thuộc chủ quyền của bất kỳ quốc gia nào. Việc Trung Quốc có thể đưa nhân lực, thiết bị và hậu cần đến một địa điểm đặc biệt hẻo lánh như vậy cho thấy năng lực hoạt động ngày càng mở rộng của nước này tại Nam Cực.
Một vấn đề khác nằm ở tiềm năng tài nguyên của khu vực. Marie Byrd Land được cho là có các nguồn khoáng sản, trong đó có những loại đất hiếm được sử dụng trong nhiều công nghệ dân sự và quân sự hiện đại.
Theo Young, nếu hoạt động khai thác khoáng sản tại Nam Cực được cho phép trong tương lai, vị trí của trạm nghiên cứu mới có thể mang lại lợi thế nhất định cho Trung Quốc. Tuy nhiên, kịch bản này hiện vẫn còn rất xa bởi hoạt động khai thác khoáng sản tại Nam Cực đang bị cấm theo khuôn khổ pháp lý quốc tế.
Do đó, câu chuyện về trạm nghiên cứu thứ sáu của Trung Quốc hiện vẫn nằm giữa hai cách nhìn: một bên nhấn mạnh nhu cầu khoa học và nghiên cứu môi trường, bên còn lại quan tâm đến ý nghĩa chiến lược của việc Bắc Kinh ngày càng hiện diện sâu hơn tại một trong những khu vực biệt lập nhất hành tinh.
