Dù năm 2025 được dự báo là thời điểm Nhật Bản phải căng mình đối phó với nạn gấu hoang xuất hiện dày đặc ở nhiều địa phương, thì tại tỉnh Chiba, nơi gần như không ghi nhận sự hiện diện của loài gấu, chính quyền lại đang đau đầu vì một “kẻ gây rối” khác: nai muntjac Reeves, hay còn gọi là hươu nai vàng.
Trong vài năm trở lại đây, quần thể nai muntjac Reeves tại Chiba tăng trưởng với tốc độ đáng báo động, kéo theo hàng loạt hệ lụy nghiêm trọng cho đời sống người dân và sản xuất nông nghiệp. Đây vốn là loài ngoại lai xâm lấn tại Nhật Bản, nhưng lại thích nghi quá tốt với điều kiện tự nhiên ở khu vực phía nam tỉnh Chiba, đặc biệt là các vùng giáp khu dân cư và đô thị.
Theo phản ánh của người dân địa phương, loài vật này ngày càng trở nên “bạo dạn”. Chúng không còn né tránh con người mà thường xuyên xuất hiện trong vườn nhà, sân sau, thậm chí tiến sát khu sinh hoạt. Việc chúng coi khu dân cư như một phần lãnh địa khiến nỗi lo về an toàn và thiệt hại ngày càng lớn.
Hậu quả rõ rệt nhất là tình trạng phá hoại mùa màng. Nai muntjac Reeves ăn chồi non và cây non, gây thiệt hại từ những mảnh vườn nhỏ của hộ gia đình cho đến các trang trại quy mô lớn. Đáng nói, không chỉ ruộng vườn ngoài trời bị ảnh hưởng, mà ngay cả các nhà kính trồng dâu tây, vốn được bảo vệ bằng kính và vách nhựa cũng không tránh khỏi. Nhiều con nai đã phá cửa, chui vào bên trong để ăn sạch cây giống. Thiệt hại kinh tế vì thế ngày càng gia tăng, khiến nông dân rơi vào cảnh lao đao.
Chưa dừng lại ở đó, tiếng kêu đặc trưng của loài nai này cũng trở thành “ác mộng” với cư dân địa phương. Âm thanh chói tai, vang xa và có phần giống tiếng la hét của con người khiến nhiều người mất ngủ, đặc biệt vào ban đêm, làm gia tăng tình trạng ô nhiễm tiếng ồn tại các khu dân cư vốn yên tĩnh.
Điều đáng chú ý là trước đây, tỉnh Chiba hoàn toàn không có nai muntjac Reeves sinh sống. Theo các tài liệu lịch sử, trong giai đoạn từ thập niên 1930 đến 1960 (thời Showa), một số cá thể được đưa vào nuôi tại một vườn thú ở thành phố Katsuura. Từ đó, những vụ thoát chuồng lẻ tẻ đã khiến loài nai này dần xâm nhập môi trường tự nhiên. Không bị kiểm soát chặt chẽ, chúng sinh sôi và mở rộng phạm vi hoạt động trong nhiều thập kỷ.
Số liệu thống kê cho thấy mức độ bùng nổ đáng lo ngại: năm 2014, toàn tỉnh Chiba ước tính có khoảng 39.000 con nai muntjac Reeves. Đến năm 2024, con số này đã vọt lên khoảng 94.000 cá thể, gần gấp 2,5 lần chỉ trong một thập kỷ. Hiện nay, loài nai này đã được ghi nhận xuất hiện tại ít nhất 18 thành phố và thị trấn trong tỉnh, bắt đầu từ khu vực Katsuura và lan rộng ra các vùng lân cận.
Theo các chuyên gia, có ba nguyên nhân chính khiến nai muntjac Reeves sinh sản nhanh chóng tại Chiba. Thứ nhất, chúng đạt độ tuổi sinh sản rất sớm, chỉ sau khoảng 6 tháng. Thứ hai, khí hậu ôn hòa, mùa đông không quá khắc nghiệt cùng nguồn thức ăn phong phú tạo điều kiện lý tưởng cho chúng phát triển. Quan trọng hơn cả, Chiba gần như không có các loài thú săn mồi lớn như gấu để kiểm soát số lượng nai trong tự nhiên.
Trước thực trạng này, chính quyền tỉnh Chiba đã triển khai nhiều biện pháp đối phó. Một trong số đó là chính sách treo thưởng khoảng 7.000 yên cho mỗi cá thể nai bị bắt giữ, tương đương khoảng 1,2 triệu đồng Việt Nam. Do nai muntjac Reeves không nằm trong danh sách động vật được phép săn bắn theo Luật Bảo vệ động vật hoang dã của Nhật Bản, các biện pháp hiện nay chủ yếu dựa vào việc đặt bẫy và bắt giữ có kiểm soát. Song song đó, chính quyền cũng nghiên cứu tập tính ăn uống của loài nai này để tìm ra loại mồi hiệu quả hơn, nhằm nâng cao tỷ lệ bắt giữ.
Trong bối cảnh cả nước Nhật Bản đang đối mặt với nhiều vấn đề phức tạp liên quan đến động vật hoang dã, câu chuyện tại Chiba cho thấy mỗi địa phương lại có một “bài toán” riêng. Làm thế nào để kiểm soát số lượng động vật xâm lấn, giảm thiểu xung đột với con người mà vẫn đảm bảo cân bằng sinh thái, tiếp tục là thách thức lớn đối với chính quyền Nhật Bản trong năm 2025 và những năm tiếp theo.
