Một thảm họa nghiêm trọng đang diễn ra tại khu vực gần biên giới Nepal - Tây Tạng, sau khi một trận lũ quét cuốn qua nhiều khu dân cư và công trình. Giới chức Nepal cho biết số người mất tích có thể lên tới hàng trăm, trong khi lực lượng cứu hộ tiếp tục tìm kiếm những người sống sót.
Phân tích những hình ảnh vệ tinh do Planet Labs cung cấp cho thấy một phần đáng kể của sông băng có khả năng đã bị tách khỏi khối băng ở độ cao khoảng 5.200 m, sau đó lao xuống khu vực thấp hơn khoảng 1.200 m.
Vikram Gupta, giảng viên địa chất kỹ thuật tại Đại học Sikkim (Ấn Độ), nhận định vụ sụp đổ có thể đã cuốn theo một lượng lớn đá và trầm tích, tạo thành dòng chảy dữ dội xuống phía dưới.
Hình ảnh trước và sau thảm họa cho thấy sự thay đổi rõ rệt của địa hình. Những sườn núi vốn phủ màu xanh nay bị thay thế bởi một lớp đất đá và trầm tích màu nâu trải rộng.
Nguyên nhân chính xác dẫn tới sự cố vẫn chưa được xác định. Một giả thuyết được các quan chức Nepal đưa ra là một trận động đất xảy ra trong khu vực chỉ vài phút trước thảm họa có thể đã kích hoạt quá trình sạt lở.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng cần thêm dữ liệu để khẳng định mối liên hệ này.
Prakash Pokharel, nhà địa chất học thuộc cơ quan chức năng Nepal, cho biết những hình ảnh vệ tinh mà ông xem xét cho thấy trận lũ có liên quan đến hiện tượng sạt lở đá băng ở phía Nepal.
Trong khi đó, Dan Shugar, chuyên gia địa chất tại Đại học Calgary (Canada), chú ý đến một dấu hiệu khác: lượng tuyết trên các sông băng trong khu vực dường như đã giảm mạnh chỉ trong vòng 24 giờ.
Theo ông, hiện tượng này có thể liên quan đến nhiệt độ tăng cao, dù cần dữ liệu khí tượng để đưa ra kết luận chắc chắn.
Thảm họa cũng làm dấy lên những lo ngại lớn hơn về tác động của biến đổi khí hậu đối với khu vực Himalaya. Báo cáo của Liên Hợp Quốc năm 2023 cho biết Nepal đã mất gần một phần ba lượng băng trên các dãy núi trong hơn ba thập kỷ do tình trạng Trái đất nóng lên.
Tốc độ tan chảy cũng đang gia tăng. Theo Liên Hợp Quốc, các sông băng tại Nepal tan nhanh hơn khoảng 65% trong thập kỷ qua so với thập kỷ trước đó.
Cơ quan Quản lý và Giảm thiểu Rủi ro Thảm họa Quốc gia Nepal cho biết lũ quét xảy ra trên sông Lhende, cách một cửa khẩu biên giới Nepal - Trung Quốc khoảng 20 km về phía đông bắc.
Dòng nước sau đó tràn vào hệ thống sông Bhote Koshi và Trishuli, mang theo bùn đất, đá tảng và nhiều vật liệu khác. Tại khu vực Galchhi ở hạ lưu, mực nước được cho là tăng tới 9 m chỉ trong khoảng 30 phút.
Lực lượng quân đội Nepal đã được huy động để sơ tán người dân và tiếp cận các khu vực bị cô lập. Máy xúc cũng được sử dụng để mở đường vào những khu dân cư bị bùn đất và nước lũ bao phủ.
Mức độ thiệt hại hiện vẫn chưa thể thống kê đầy đủ. Gần 100 thi thể đã được tìm thấy, nhưng giới chức lo ngại con số thương vong cuối cùng sẽ còn tăng.
Đáng chú ý, Chính phủ Nepal cho biết hơn 300 du khách vẫn đang mất tích. Trong số này có 34 công dân Australia, khiến các cơ quan chức năng hai nước khẩn trương phối hợp xác minh danh tính và tìm kiếm người mất tích.
Khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề thuộc huyện miền núi Rasuwa, nơi có khoảng 50.000 người sinh sống và tập trung một số dự án thủy điện.
Theo Trung tâm Phát triển Núi Tích hợp Quốc tế, các hiện tượng cực đoan như lũ quét, sạt lở đất, tuyết lở và hạn hán đang có xu hướng gia tăng cả về tần suất lẫn mức độ nghiêm trọng trên toàn dãy Hindu Kush Himalaya.
Vụ việc tại Nepal một lần nữa cho thấy sự mong manh của các cộng đồng dân cư và cơ sở hạ tầng nằm dưới những sông băng đang biến đổi nhanh chóng. Tuy nhiên, việc liệu biến đổi khí hậu có trực tiếp góp phần kích hoạt thảm họa lần này hay không vẫn cần được các nhà khoa học tiếp tục điều tra.
