Con sông Drin chảy qua vùng núi phía bắc Albania đóng vai trò như một “tấm lá chắn”. Được tiếp thêm bởi mưa mùa đông và tuyết tan, cùng hệ thống đập thủy điện xây từ thời cộng sản, dòng sông này cung cấp hơn 90% sản lượng điện của quốc gia Balkan, góp phần giữ giá bán buôn ở mức ổn định.
Albania là một ví dụ cho thấy các quốc gia có tỷ trọng năng lượng tái tạo cao đã được “bảo vệ” trước làn sóng tăng giá điện kể từ khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28/2, theo các so sánh giá tại châu Âu. Các chuyên gia cho rằng điều này có thể giúp hộ gia đình, doanh nghiệp và tăng trưởng kinh tế khi tác động giá dần lan tới người tiêu dùng trong những tháng tới.
Nó cũng có thể củng cố quá trình chuyển đổi sang năng lượng xanh của châu Âu, vốn từng bị chỉ trích là thiếu quyết liệt và bị phản đối bởi một số nhân vật như Tổng thống Mỹ Donald Trump.
Trong khi đó, các quốc gia phụ thuộc nhiều vào dầu khí đang đối mặt với mức tăng giá mạnh hơn, làm gia tăng áp lực lạm phát và nguy cơ suy thoái toàn cầu - nỗi lo quen thuộc với châu Âu sau cuộc khủng hoảng năng lượng do Nga xâm lược Ukraine năm 2022.
Ông Satyam Singh, chuyên gia phân tích tại công ty nghiên cứu năng lượng Rystad, cho biết: “Cuộc khủng hoảng đang nâng mặt bằng giá khu vực cho tất cả, nhưng những quốc gia kém linh hoạt nhất và phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu đang chịu tác động mạnh nhất về biến động và giá đỉnh.”
Ở bên kia biển Adriatic, Italy - nơi hơn 40% điện năng đến từ khí đốt ghi nhận giá điện bán buôn chuẩn tăng hơn 20% kể từ khi xung đột bắt đầu. Tại Đức, quốc gia phụ thuộc lớn vào khí đốt, mức tăng vượt 15%.
Ngược lại, tại Pháp, nơi điện hạt nhân chiếm 70% sản lượng, giá chỉ tăng chưa bằng một nửa Italy. Tây Ban Nha, quốc gia nhanh chóng nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo lên gần 60%, thậm chí còn ghi nhận giá giảm. Albania cũng có mức giá trung bình thấp hơn trong tháng 3 so với năm trước nhờ nguồn thủy điện dồi dào.
Các quốc gia phụ thuộc khí đốt như Italy, Đức và Hy Lạp đều có năng lượng mặt trời, nhưng sự phụ thuộc quá mức tạo ra hiện tượng “đường cong vịt”, khi giá thấp vào giữa ngày nhưng tăng vọt vào sáng sớm và chiều tối.
Chuyên gia Alessandro Armenia từ công ty Kpler nhận định: “Mục tiêu của các nước như Italy và Đức là xây dựng một hệ thống lớn gồm năng lượng tái tạo và lưu trữ dài hạn để thay thế khí đốt. Đây sẽ là một thách thức lớn.”
Trong khi đó, các quốc gia sản xuất than như Ba Lan và Serbia cũng ghi nhận kết quả tốt. Tại Hy Lạp, nhà vận hành lưới điện thậm chí muốn giữ lại một nhà máy than nâu từng dự kiến đóng cửa thêm ít nhất một năm do ảnh hưởng của xung đột Iran.
Các chuyên gia cho rằng cú sốc giá điện đối với hộ gia đình sẽ ít biến động hơn so với dầu và khí, vì cần thời gian để giá bán buôn truyền tới người tiêu dùng. Tuy vậy, tác động vẫn sẽ dần hiện rõ trong những tháng tới.
Ủy ban châu Âu đã đưa ra kế hoạch giảm thuế điện nhằm giảm nhẹ ảnh hưởng từ khủng hoảng, nhưng các chuyên gia cảnh báo chi phí ngân sách có thể tăng mạnh.
Người dân vốn đã chịu áp lực từ giá nhiên liệu nay tiếp tục lo ngại hóa đơn điện tăng cao.
Tại Cyprus, nơi có giá điện thuộc nhóm cao nhất EU, nhà cung cấp điện lớn dự báo giá có thể tăng tới 20% vào tháng 8, một phần do hiệu ứng “đường cong vịt”.
Ở Italy, thợ làm bánh Nico Vanni cho biết chi phí đầu vào như dầu diesel, men, giấy và nhựa đã tăng, trong khi chưa tính đến điện và khí. Ông cảnh báo nguy cơ phải cắt giảm nhân sự nếu chi phí tiếp tục leo thang.
Tại Albania, người dân gần đập thủy điện Vau i Dejes cho rằng thủy điện là di sản hiếm hoi tích cực từ thời cộng sản. Bộ Năng lượng Albania cho biết việc phụ thuộc vào thủy điện đã giúp giảm tác động khủng hoảng, nhưng quốc gia này vẫn phải nhập khẩu điện khi nhu cầu tăng cao.
Bộ này cũng thừa nhận: “Xung đột Iran đang tạo áp lực phía sau, đặc biệt lên tài chính công. Hệ thống vẫn ổn định bề mặt, nhưng áp lực thực sự đang tích tụ bên dưới.”
