Những ngày gần đây, nhiều công viên tại thành phố Osaka (Nhật Bản) ghi nhận sự xuất hiện dày đặc của loài nấm độc có tên Ôshirokarakasatake (Chlorophyllum molybdites). Loài nấm này có thể gây ngộ độc nghiêm trọng nếu ăn phải, khiến giới chức địa phương phải liên tục cảnh báo người dân.
Tại công viên Utsubo ở quận Nishi, một trong những không gian xanh nổi tiếng giữa lòng Osaka, nhân viên quản lý đang phải liên tục nhổ bỏ các cây nấm mọc lên khắp nơi. Theo họ, dù loài nấm này có vẻ ngoài khá bắt mắt nhưng toàn bộ đều chứa độc tố nguy hiểm.
Theo các chuyên gia, Ôshirokarakasatake có thể gây ra các triệu chứng như nôn mửa, tiêu chảy, đau bụng dữ dội, thậm chí dẫn đến rối loạn tiêu hóa nghiêm trọng và đau đầu. Osaka từng ghi nhận nhiều trường hợp ngộ độc do ăn phải loại nấm này.
Một người đàn ông ngoài 50 tuổi từng hái những cây nấm mọc gần công viên về chế biến vì nghĩ chúng có thể ăn được. Tuy nhiên, chỉ khoảng hai giờ sau khi dùng bữa, ông xuất hiện các triệu chứng nôn mửa và đau bụng. Người này cho biết ban đầu chỉ ngắm những cây nấm vì chúng quá đẹp, nhưng cuối cùng không kiềm chế được sự tò mò và quyết định ăn thử.
Không chỉ công viên Utsubo, nhiều cây nấm tương tự cũng được phát hiện tại Công viên Lâu đài Osaka. Sự xuất hiện bất thường của chúng khiến không ít người dân lo ngại.
"Nó thật đáng sợ. Tại sao nấm độc lại mọc giữa trung tâm thành phố như vậy?", một người dân địa phương bày tỏ. Nhiều người khác cũng thắc mắc nguồn gốc của loại nấm này và bằng cách nào chúng có thể sinh sôi mạnh mẽ trong các khu vực đô thị.
Biến đổi khí hậu và lượng mưa bất thường là nguyên nhân chính
Giáo sư Noriaki Shirazaka, chuyên gia về sinh thái nấm thuộc Đại học Kindai, cho biết Ôshirokarakasatake là loài nấm thường phát triển mạnh ở những nơi có đất mùn và môi trường ẩm ướt. Trong khoảng 10 năm trở lại đây, số lượng loại nấm này xuất hiện tại các đô thị ngày càng tăng.
Theo ông, biến đổi khí hậu là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến phạm vi sinh trưởng của loài nấm mở rộng. Vốn là loài nấm ưa khí hậu ấm áp, Ôshirokarakasatake hiện đã xuất hiện phổ biến hơn tại các công viên và bồn hoa trong thành phố.
Riêng trong năm nay, lượng nấm tăng đột biến được cho là có liên quan đến mùa mưa với lượng mưa cao bất thường. Những năm trước, Nhật Bản thường trải qua tình trạng "mùa mưa khô" với lượng mưa ít hơn, trong khi năm nay mưa xuất hiện nhiều hơn đáng kể, tạo điều kiện lý tưởng cho nấm phát triển.
Giáo sư Shirazaka cũng cho rằng việc loại bỏ hoàn toàn loài nấm này gần như là điều không thể. Khi nấm trưởng thành và bung tán, chúng sẽ phát tán bào tử ra môi trường, tiếp tục nảy mầm và xuất hiện trở lại vào năm sau.
Trước tình hình này, chính quyền tỉnh Osaka khuyến cáo người dân tuyệt đối không hái, không ăn, không mua bán hoặc tặng người khác những loại nấm mà bản thân không thể xác định chắc chắn là nấm ăn được.
Từ nấm độc đến hy vọng điều trị ung thư
Dù mang tiếng xấu vì độc tính nguy hiểm, một số nhà khoa học Nhật Bản lại nhìn thấy tiềm năng to lớn của các loài nấm độc.
Giáo sư Koichi Inoue, thuộc Khoa Dược của Đại học Ritsumeikan, đang tiến hành nghiên cứu sử dụng các thành phần trong nấm độc để phát triển thuốc điều trị ung thư.
Ông cho biết nhóm nghiên cứu đang thử nghiệm một số hợp chất được chiết xuất từ nấm độc Tsukiyotake. Các hợp chất này được đưa vào môi trường nuôi cấy tế bào nhằm kiểm tra khả năng tiêu diệt tế bào ung thư, đặc biệt là ung thư gan, ung thư đại trực tràng và ung thư máu.
Theo giáo sư Inoue, công việc nghiên cứu vô cùng tỉ mỉ và đòi hỏi phải phân tích hàng trăm loài nấm độc khác nhau để tìm ra những hoạt chất có thể tác động đến tế bào ung thư. Tuy nhiên, ông vẫn kiên trì theo đuổi vì tin rằng đây là lĩnh vực "đầy hy vọng". "Việc một loại thuốc có thể được tạo ra từ nấm độc để giúp đỡ các bệnh nhân ung thư là một điều rất đáng mơ ước. Từ xa xưa, người ta đã nói rằng chất độc cũng có thể trở thành thuốc", ông chia sẻ.
Nhà khoa học này cũng mong muốn thay đổi cách nhìn của xã hội về nấm độc. Theo ông, nếu một ngày nào đó các hợp chất từ nấm độc được ứng dụng thành công trong y học, mọi người sẽ nhận ra rằng ngay cả những sinh vật bị xem là nguy hiểm nhất trong tự nhiên cũng có thể mang đến những giá trị to lớn cho nhân loại.
Sự bùng phát của nấm độc tại Osaka là lời nhắc nhở về những tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái đô thị. Đồng thời, câu chuyện này cũng cho thấy rằng, đằng sau vẻ ngoài nguy hiểm của tự nhiên đôi khi lại ẩn chứa những tiềm năng có thể tạo nên bước tiến lớn cho y học trong tương lai.
