Thế giới vừa đón nhận một tín hiệu tích cực khi Mỹ và Iran tuyên bố đã đạt được các điều khoản nhằm chấm dứt cuộc chiến kéo dài nhiều tháng qua, đồng thời nhất trí mở lại eo biển Hormuz - tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển phần lớn dầu mỏ và khí đốt của thế giới.
Thông tin được công bố ngày 15/6 đã ngay lập tức tạo hiệu ứng tích cực trên các thị trường tài chính toàn cầu. Giá dầu giảm mạnh khoảng 5%, trong khi các chỉ số chứng khoán đồng loạt tăng điểm nhờ kỳ vọng căng thẳng tại Trung Đông sẽ sớm được hạ nhiệt.
Theo Tổng thống Mỹ Donald Trump, bản ghi nhớ về thỏa thuận đã hoàn tất và dự kiến sẽ được ký chính thức tại Thụy Sĩ vào ngày 19/6. Đây được xem là bước đột phá lớn nhất kể từ khi cuộc xung đột bùng phát vào tháng 2 sau các cuộc không kích phối hợp giữa Mỹ và Israel nhằm vào Iran, kéo theo những diễn biến quân sự nghiêm trọng trên khắp khu vực.
Tuy nhiên, dù đạt được tiến triển đáng kể, thỏa thuận vẫn để ngỏ nhiều vấn đề quan trọng, trong đó có chương trình hạt nhân của Iran. Các cuộc đàm phán liên quan đến chủ đề nhạy cảm này sẽ được tiến hành ở giai đoạn tiếp theo.
Một trong những điểm đáng chú ý của thỏa thuận là việc đưa Lebanon vào khuôn khổ chấm dứt xung đột. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei khẳng định văn bản thỏa thuận kêu gọi chấm dứt chiến sự trên mọi mặt trận, đồng thời tôn trọng chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Lebanon.
Trong nhiều tháng qua, Lebanon đã trở thành chiến trường quan trọng khi lực lượng Hezbollah - đồng minh của Iran giao tranh với Israel. Các cuộc không kích và chiến dịch quân sự của Israel đã khiến khoảng 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi tuyên bố việc Israel chấm dứt hoàn toàn các cuộc tấn công nhằm vào Lebanon là điều kiện cần thiết để thỏa thuận được thực thi hiệu quả. Ông cũng cho rằng Washington có trách nhiệm bảo đảm các cam kết trong khuôn khổ thỏa thuận được thực hiện.
Về phía Hezbollah, tổ chức này hoan nghênh động thái mới và cho biết việc Lebanon được đưa vào thỏa thuận phản ánh cam kết của Iran trong việc bảo vệ quyền lợi của quốc gia láng giềng. Một quan chức Hezbollah tiết lộ lực lượng này đã ngừng các hoạt động quân sự kể từ khi thỏa thuận được công bố.
Các nguồn tin an ninh Lebanon và quốc tế cũng cho biết cường độ các cuộc không kích của Israel tại Lebanon đã giảm đáng kể trong những giờ sau khi thông tin về thỏa thuận được công bố.
Tuy nhiên, phản ứng từ Israel vẫn còn khá dè dặt. Thủ tướng Benjamin Netanyahu chưa đưa ra bình luận chính thức, trong khi Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tuyên bố quân đội nước này sẽ tiếp tục hiện diện vô thời hạn tại các khu vực đang kiểm soát ở miền Nam Lebanon nhằm đối phó với những gì Tel Aviv xem là các mối đe dọa an ninh.
Theo Reuters, nhiều quan chức Israel đánh giá tiêu cực về thỏa thuận. Một quan chức cấp cao giấu tên cho rằng đây là một thỏa thuận "tồi tệ đối với Israel" và nhận định này được chia sẻ rộng rãi trong nội bộ chính phủ.
Một trong những nội dung quan trọng nhất của thỏa thuận là việc tái mở cửa eo biển Hormuz. Trong nhiều tháng qua, Iran gần như đã phong tỏa tuyến đường biển chiến lược này, gây gián đoạn nghiêm trọng cho hoạt động vận chuyển năng lượng toàn cầu và khiến giá dầu liên tục biến động mạnh.
Tổng thống Donald Trump cho biết việc lưu thông qua eo biển sẽ chính thức được nối lại từ ngày 19/6. Ông đồng thời tuyên bố Mỹ sẽ chấm dứt các biện pháp phong tỏa đối với các cảng biển của Iran. "Các con tàu trên thế giới hãy khởi động động cơ. Hãy để dầu mỏ được lưu thông trở lại", ông Trump viết trên mạng xã hội Truth Social.
Mặc dù vậy, giới chuyên gia cho rằng quá trình khôi phục hoàn toàn hoạt động hàng hải tại Hormuz có thể mất thêm nhiều tuần do cần rà phá thủy lôi và bảo đảm an toàn cho các tuyến vận tải.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết Pháp và Anh sẵn sàng dẫn đầu một sứ mệnh quốc tế với sự hỗ trợ của Hà Lan và Italy nhằm hỗ trợ việc khôi phục hoạt động vận tải tại eo biển sau khi thỏa thuận chính thức có hiệu lực.
Trong khi đó, Phó Tổng thống Mỹ JD Vance bày tỏ hy vọng toàn văn thỏa thuận sẽ được công bố trong tuần này. Ông cho biết các cuộc đàm phán kỹ thuật vẫn đang được tiến hành nhằm giải quyết những vấn đề chi tiết liên quan đến hoạt động vận tải biển và cơ chế quản lý lâu dài tại Hormuz.
Theo hãng thông tấn Fars của Iran, dự thảo thỏa thuận công nhận vai trò của Iran và Oman trong việc quản lý các dịch vụ hàng hải tại eo biển. Tehran được cho là đồng ý cho phép tự do lưu thông trong vòng 60 ngày trước khi áp dụng cơ chế thu phí mới.
Việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận được xem là bước ngoặt quan trọng đối với nền kinh tế thế giới. Cuộc chiến kéo dài từ đầu năm đã khiến giá năng lượng leo thang, làm gia tăng nguy cơ suy thoái kinh tế tại nhiều quốc gia và tạo áp lực lớn lên chuỗi cung ứng toàn cầu.
Đối với chính quyền Tổng thống Donald Trump, việc chấm dứt xung đột cũng giúp giảm bớt áp lực chính trị trong nước khi người dân Mỹ ngày càng bất bình trước giá nhiên liệu tăng cao trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.
Dù vẫn còn nhiều chi tiết cần được hoàn thiện và những bất đồng chưa được giải quyết, đặc biệt liên quan đến Israel và chương trình hạt nhân Iran, thỏa thuận lần này vẫn được cộng đồng quốc tế xem là cơ hội lớn nhất trong nhiều tháng qua để đưa Trung Đông trở lại quỹ đạo ổn định.
