Chính quyền Tổng thống Donald Trump vừa công bố một đợt áp thuế mới đối với hàng hóa nhập khẩu từ khoảng 60 đối tác thương mại, trong đó có Liên minh châu Âu (EU), Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và nhiều nền kinh tế lớn khác. Động thái này được đưa ra với lý do các quốc gia trên chưa thực thi đầy đủ các quy định nhằm ngăn chặn việc sử dụng lao động cưỡng bức trong chuỗi cung ứng.
Theo thông báo đăng trên Công báo Liên bang, các mức thuế mới sẽ chính thức có hiệu lực từ 0 giờ 01 phút (giờ miền Đông nước Mỹ) ngày 24/7, đúng thời điểm mức thuế tạm thời 10% mà ông Trump áp dụng trong 150 ngày kết thúc hiệu lực.
Khác với các mức thuế "có đi có lại" từng bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ hồi đầu năm, lần này Nhà Trắng viện dẫn Điều 301 của Đạo luật Thương mại năm 1974 để áp dụng thuế quan. Đây là cơ sở pháp lý từng nhiều lần được sử dụng trong các cuộc điều tra về hành vi thương mại không công bằng và được đánh giá có khả năng đứng vững hơn trước các thách thức pháp lý.
Theo chính quyền Mỹ, chương trình thuế mới sẽ bao phủ khoảng 99,4% tổng lượng hàng hóa nhập khẩu vào nước này. Tuy nhiên, nhiều nhóm hàng thiết yếu vẫn được miễn thuế, bao gồm dầu khí, phân bón, một số mặt hàng thực phẩm cũng như các sản phẩm đã chịu thuế theo Điều 232 vì lý do an ninh quốc gia như ô tô, thép, nhôm và đồng.
Ngoài ra, các sản phẩm đáp ứng quy định của Hiệp định Thương mại Mỹ - Mexico - Canada (USMCA) cũng được miễn trừ nhằm tránh ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng Bắc Mỹ.
Theo quyết định cuối cùng, Mỹ sẽ áp thuế 10% đối với hàng hóa đến từ nhiều quốc gia như Anh, Canada, Mexico, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Pakistan, Bangladesh, Campuchia và Argentina. Trong khi đó, Liên minh châu Âu, Đài Loan, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thụy Sĩ sẽ chịu mức thuế được tính kết hợp với thuế tối huệ quốc hiện hành để tạo ra tổng mức thuế khoảng 10% hoặc 12,5%.
38 quốc gia còn lại, trong đó có Trung Quốc, sẽ chịu mức thuế 12,5%. Washington cho rằng nhiều quốc gia vẫn chưa có các biện pháp đủ mạnh nhằm ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức xâm nhập thị trường quốc tế.
Đối với Trung Quốc, chính quyền Trump tiếp tục nhắc lại cáo buộc Bắc Kinh sử dụng lao động cưỡng bức đối với người Duy Ngô Nhĩ tại Tân Cương. Trung Quốc nhiều lần bác bỏ các cáo buộc này.
Các quan chức Mỹ cũng cho biết Washington dự kiến khôi phục mức thuế đối với hàng hóa Trung Quốc lên khoảng 20%, đúng theo thỏa thuận đình chiến thương mại được hai bên thống nhất vào cuối năm 2025, nhưng sẽ không vượt ngưỡng này.
Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định nước này đã cấm nhập khẩu hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức trong gần một thế kỷ và luôn thực thi quy định này một cách nghiêm ngặt.
Theo ông Greer, việc áp thuế lần này nhằm tạo áp lực để các đối tác thương mại áp dụng những tiêu chuẩn tương tự, đồng thời góp phần loại bỏ các hành vi cạnh tranh không công bằng bắt nguồn từ việc sử dụng lao động cưỡng bức.
Giới chức Mỹ cũng nhấn mạnh đây không chỉ là vấn đề thương mại mà còn liên quan đến nhân quyền, đồng thời cho biết cả hai đảng tại Quốc hội Mỹ đều ủng hộ việc loại bỏ lao động cưỡng bức khỏi chuỗi cung ứng toàn cầu.
Ngay sau khi chính sách được công bố, một số quốc gia đã lên tiếng phản đối. Ngoại trưởng Na Uy Espen Barth Eide cho rằng không có cơ sở để áp dụng mức thuế này đối với Na Uy vì nước này đã có hệ thống kiểm soát nghiêm ngặt nhằm ngăn chặn hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức.
Australia và Brazil cũng mô tả quyết định của Washington là thiếu cơ sở và cho biết sẽ tìm cách yêu cầu Mỹ bãi bỏ các mức thuế mới. Trong khi đó, Canada phản ứng thận trọng hơn. Bộ trưởng phụ trách quan hệ thương mại với Mỹ Dominic LeBlanc cho biết Ottawa sẽ tiếp tục làm việc với Washington để giải quyết các vấn đề còn tồn tại thông qua đối thoại.
Ở trong nước, Thống đốc bang Massachusetts Maura Healey chỉ trích chính sách mới, cho rằng việc tăng thuế sẽ khiến chi phí hàng hóa cao hơn, gây sức ép lên doanh nghiệp Mỹ và làm suy giảm khả năng cạnh tranh của nền kinh tế.
Theo nhiều chuyên gia thương mại, các mức thuế mới về cơ bản phản ánh những mức thuế mà Mỹ đã đàm phán với nhiều đối tác trong thời gian qua và chủ yếu nhằm thay thế mức thuế tạm thời 10% vừa hết hiệu lực.
Tuy nhiên, một quan chức cấp cao của chính quyền Trump phủ nhận nhận định này, khẳng định chính sách mới không chỉ đơn thuần là sự thay thế kỹ thuật mà còn thể hiện lập trường cứng rắn hơn của Mỹ đối với vấn đề lao động cưỡng bức.
Các luật sư thương mại cũng nhận định việc áp thuế theo Điều 301 nhiều khả năng sẽ khó bị tòa án bác bỏ hơn so với các chính sách thuế trước đây, bởi cơ sở pháp lý này đã nhiều lần được các tòa án Mỹ công nhận trong quá khứ.
Động thái mới cho thấy chính quyền Trump tiếp tục theo đuổi chiến lược sử dụng thuế quan như một công cụ gây sức ép trong thương mại quốc tế, đồng thời lồng ghép các vấn đề về lao động và nhân quyền vào chính sách kinh tế đối ngoại của Mỹ.
