Châu Âu đang bước vào một trong những đợt nắng nóng khắc nghiệt nhất kể từ đầu năm 2026, khi hàng loạt quốc gia đồng loạt ghi nhận mức nhiệt cao bất thường ngay trong tháng 5. Các chuyên gia khí tượng cảnh báo hiện tượng mang tên "vòm nhiệt" (heat dome) đang bao phủ phần lớn Tây và Trung Âu, khiến nền nhiệt tăng vọt và tiềm ẩn nhiều nguy cơ cực đoan.
Theo các cơ quan dự báo thời tiết, nhiệt độ tại nhiều khu vực hiện cao hơn từ 12 đến 16 độ C so với mức trung bình nhiều năm. Những quốc gia thuộc khu vực Nam và Tây Nam châu Âu như Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha hay Pháp được dự báo sẽ trải qua đợt nắng nóng với nhiệt độ ban ngày có thể lên tới 38 độ C.
Trong khi đó, các nước vốn có khí hậu ôn hòa hơn như Đức hay Anh cũng đang chứng kiến mức nhiệt vượt ngưỡng 30 độ C - điều hiếm thấy vào thời điểm cuối tháng 5. Tại Pháp, cơ quan khí tượng Météo-France đã phát đi cảnh báo nhiệt độ cao diện rộng khi thời tiết tiếp tục diễn biến cực đoan.
Các chuyên gia của Severe Weather Europe nhận định nguyên nhân chính đến từ một "vòm nhiệt" có cường độ rất mạnh đang hình thành phía trên Tây và Trung Âu. Hiện tượng này được mô tả như một "chiếc nắp khổng lồ" giữ nhiệt trong khí quyển, khiến không khí nóng liên tục tích tụ và ngày càng trở nên gay gắt hơn.
"Khối không khí sẽ còn nóng hơn trong những ngày tới khi vòm nhiệt tiếp tục mạnh lên", đơn vị dự báo cho biết. "Mô hình thời tiết này hạn chế sự hình thành mây và cản trở quá trình lưu thông không khí theo chiều thẳng đứng, khiến nhiệt độ cao nhất và thấp nhất tại nhiều khu vực có thể phá vỡ các kỷ lục lịch sử trong tháng 5".
Khái niệm "heat dome" hay còn gọi là "bong bóng nhiệt" bắt đầu được nhắc đến phổ biến từ những năm 2010, khi các đợt nắng nóng cực đoan xuất hiện ngày càng nhiều trên toàn cầu.
Hiện tượng này xảy ra khi một vùng áp suất cao hình thành ở tầng khí quyển phía trên. Áp suất cao khiến không khí bên dưới bị ép xuống, nén lại và nóng lên nhanh chóng. Không khí nóng sau đó giãn nở, tạo thành một "mái vòm" khổng lồ giữ nhiệt bên trong.
Thông thường, các hệ thống gió có thể giúp dịch chuyển vùng áp suất cao. Tuy nhiên, khi vòm nhiệt mở rộng lên cao trong khí quyển, nó trở nên gần như đứng yên trong nhiều ngày, khiến nhiệt độ liên tục tăng mạnh.
Hệ quả của hiện tượng này không chỉ là những ngày oi bức kéo dài. Nhiệt độ cao bất thường còn khiến đất đai khô hạn nhanh chóng, làm tăng nguy cơ cháy rừng và gây áp lực lớn lên hệ thống điện, nước cũng như sức khỏe cộng đồng.
Nhiều nhà khoa học cho rằng biến đổi khí hậu do con người gây ra đang khiến các hiện tượng thời tiết cực đoan xuất hiện với tần suất dày đặc hơn. Một nghiên cứu công bố năm 2025 trên tạp chí Proceedings of the National Academy of Sciences cho thấy các mô hình khí quyển gây ra nắng nóng cực đoan, vòm nhiệt hay lũ lụt đã tăng gần gấp ba lần kể từ thập niên 1950.
Diễn biến hiện tại tại châu Âu tiếp tục là hồi chuông cảnh báo về tác động ngày càng rõ rệt của biến đổi khí hậu toàn cầu. Khi những đợt nắng nóng xuất hiện sớm hơn, kéo dài hơn và dữ dội hơn, nhiều quốc gia đang buộc phải chuẩn bị cho một mùa hè được dự báo sẽ đặc biệt khắc nghiệt.
