Theo Japan Today, từ bưu điện, công viên, nhà ga cho tới cả đỉnh núi Phú Sĩ, máy bán hàng tự động từ lâu đã trở thành một phần quen thuộc trong đời sống tại Nhật Bản.
Chỉ cần đi bộ vài phút trên bất kỳ con phố nào, người dân cũng có thể bắt gặp những chiếc máy phát sáng với đủ loại đồ uống, thức ăn nhanh và vật dụng thiết yếu. Tuy nhiên, trước làn sóng lạm phát cùng sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng, ngành kinh doanh từng được xem là biểu tượng tiện lợi này đang đứng trước nhiều thách thức lớn.
Mới đây, một tập đoàn đồ uống thông báo sẽ dỡ bỏ khoảng 20.000 máy bán hàng tự động trên toàn quốc, tương đương gần 7% tổng số máy mà doanh nghiệp này đang vận hành. Kế hoạch dự kiến hoàn tất vào tháng 1/2027, nhằm “tái cấu trúc mạng lưới sinh lời hiệu quả hơn”.
Anh Tetsuharu Kawaguchi, 31 tuổi, nhân viên giao đồ ăn, cho biết yếu tố giá cả là lý do chính khiến anh ít sử dụng máy bán hàng tự động hơn trước. Theo anh, ngay cả nước lọc mua từ máy cũng có giá khoảng 130 yên. Trong khi đó, tại các cửa hàng tiện lợi, người mua đôi khi có thể tìm thấy sản phẩm rẻ hơn, còn các hiệu thuốc hoặc siêu thị giảm giá thường bán với mức thấp hơn đáng kể.
Trong nhiều năm, Nhật Bản từng đối mặt với tình trạng giảm phát kéo dài. Nhưng vài năm gần đây, quốc gia này chứng kiến giá cả sinh hoạt tăng nhanh, từ thực phẩm, năng lượng cho tới dịch vụ thiết yếu. Điều đó khiến người dân thắt chặt chi tiêu và cân nhắc kỹ hơn trước mỗi khoản mua sắm nhỏ.
Ông Kazuhiro Miyashita, chuyên gia từ Viện nghiên cứu ngành đồ uống Inryo Soken, nhận định chi phí nhiên liệu và nhân công để tiếp tế hàng hóa cho các máy bán tự động đang bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp. Việc duy trì hàng nghìn máy hoạt động liên tục, được nạp hàng đều đặn và sửa chữa kịp thời là gánh nặng không nhỏ. Theo ông, nếu doanh nghiệp có thể giảm chi phí vận hành, họ vẫn có cơ hội cạnh tranh với chuỗi cửa hàng tiện lợi.
Ngoài vấn đề giá cả, ý thức bảo vệ môi trường cũng là yếu tố khiến thị trường thay đổi. Ông Takayuki Ishizaki từ Viện Nghiên cứu Nomura cho rằng ngày càng nhiều người mang theo bình nước cá nhân để tự châm đầy, thay vì mua chai nhựa hoặc lon nước bên ngoài. Xu hướng sống xanh đang tác động rõ rệt tới hành vi tiêu dùng của người Nhật.
Dù vậy, máy bán hàng tự động tại Nhật Bản khó có thể biến mất trong tương lai gần. Không chỉ bán trà lạnh hay cà phê lon, nhiều máy hiện nay còn cung cấp mì ramen, trái cây cắt sẵn, kim chi, bánh crepe và vô số sản phẩm độc đáo khác. Sự đa dạng này vẫn tạo nên sức hút riêng.
Ông Ishizaki cho rằng lợi thế lớn nhất của máy bán hàng tự động là tính tiện lợi vượt trội. Khả năng tìm thấy một chiếc máy chỉ sau vài phút đi bộ ở hầu hết mọi nơi là điều khó mô hình bán lẻ nào thay thế hoàn toàn. Trong giai đoạn tới, ngành này nhiều khả năng sẽ chuyển hướng sang chiến lược chọn lọc vị trí đặt máy hiệu quả hơn thay vì mở rộng ồ ạt.
Anh Taisuke Oguro, 27 tuổi, thợ làm tóc tại Tokyo, vẫn hy vọng những chiếc máy quen thuộc sẽ tiếp tục tồn tại. Anh nói rằng ở những nơi không có cửa hàng tiện lợi, máy bán hàng tự động thực sự rất hữu ích. Với nhiều người Nhật, đó không chỉ là nơi mua đồ uống, mà còn là một phần của nhịp sống thường ngày.
