Lần đầu tiên, công chúng toàn cầu được tiếp cận những khuôn hình cận cảnh, sắc nét hiếm thấy về một bộ lạc sống hoàn toàn biệt lập giữa rừng sâu Amazon, nơi được xem là “vùng trắng” cuối cùng trên bản đồ tiếp xúc của loài người. Đó là những con người gần như chưa từng chạm mặt thế giới hiện đại, tồn tại song song nhưng tách rời khỏi dòng chảy văn minh suốt hàng trăm, thậm chí hàng nghìn năm.
Những hình ảnh đặc biệt này vừa được công bố bởi Paul Rosolie, nhà bảo tồn người Mỹ đã dành hơn hai thập kỷ gắn bó với Amazon. Trong cuộc trò chuyện trên podcast của Lex Fridman, Rosolie lần đầu hé lộ đoạn phim chưa từng phát hành, mà theo ông, là một trong những khoảnh khắc “sâu sắc và đáng nhớ nhất” trong sự nghiệp bảo tồn. Để người xem hiểu được mức độ hiếm hoi của trải nghiệm, Rosolie cho biết ông buộc phải chia sẻ tư liệu gốc, điều mà trước đó ông luôn cân nhắc rất kỹ.
Trái với những hình ảnh mờ nhòe, xa tít từng xuất hiện trong các báo cáo khảo sát trước đây, đoạn video lần này ghi lại bộ lạc ở khoảng cách gần hơn đáng kể, nhờ ống kính tele hiện đại. “Trước kia, người ta chỉ được thấy những chấm nhỏ giữa tán rừng khi nhìn từ trên cao xuống. Còn lần này, chúng tôi thực sự quan sát được những con người, ánh mắt, phản ứng và đời sống của họ”, Rosolie nói.
Trong đoạn phim, bộ lạc xuất hiện ven một con sông giữa rừng rậm Amazon. Các thành viên di chuyển chậm rãi nhưng có tổ chức, luôn giữ đội hình và cảnh giác cao độ. Một số người đàn ông cầm cung tên, đứng ở vị trí phòng thủ, ánh mắt không rời những người lạ đang quan sát từ xa. Theo Rosolie, ngôn ngữ hình thể của họ cho thấy sự đề phòng cực độ: những cử chỉ chỉ tay, cách tản ra theo nhóm nhỏ, và khoảnh khắc một người lắp mũi tên vào cung rồi dừng lại, theo dõi tình hình.
“Không khí thời điểm đó căng thẳng đến mức như chỉ cần một bước sai là vượt qua ranh giới nguy hiểm”, Rosolie nhớ lại. Tuy nhiên, khi khoảng cách không bị thu hẹp thêm và không có hành động xâm nhập, vũ khí dần được hạ xuống. Sự cảnh giác từ từ nhường chỗ cho tò mò, một khoảnh khắc mong manh nhưng đầy ý nghĩa.
Theo ước tính của giới nhân học, hiện nay trên thế giới vẫn còn khoảng 200 bộ lạc chưa từng tiếp xúc với xã hội hiện đại, phần lớn sinh sống tại rừng Amazon thuộc Brazil và Peru. Do nguy cơ tử vong rất cao khi tiếp xúc trực tiếp, đặc biệt từ những bệnh thông thường mà họ chưa có miễn dịch, mọi hiểu biết về các cộng đồng này chủ yếu đến từ ảnh vệ tinh, các chuyến bay khảo sát hoặc thông tin gián tiếp từ những bộ lạc lân cận.
Lịch sử từng để lại nhiều bài học đau xót. Năm 2018, nhà truyền giáo người Mỹ John Allen Chau thiệt mạng khi cố tiếp cận bộ tộc Sentinel trên đảo North Sentinel, bất chấp lệnh cấm nghiêm ngặt của Ấn Độ. Vụ việc trở thành minh chứng rõ ràng cho nguy cơ bạo lực và thảm họa dịch bệnh khi thế giới hiện đại tìm cách áp đặt sự tiếp xúc lên những cộng đồng biệt lập.
Những năm gần đây, việc ghi nhận sự xuất hiện của các bộ lạc chưa tiếp xúc có xu hướng gia tăng, không phải vì họ muốn lộ diện, mà bởi “vùng đệm” rừng già đang bị thu hẹp nhanh chóng do khai thác gỗ trái phép, khai mỏ và các tuyến đường buôn lậu. Khi lãnh thổ bị xâm lấn, một số bộ lạc buộc phải tiến gần hơn tới sông ngòi hoặc khu vực có con người sinh sống, thường phản ứng bằng sự phòng vệ quyết liệt.
Trong bối cảnh đó, những hình ảnh do Paul Rosolie công bố không chỉ có giá trị tư liệu hiếm hoi, mà còn là lời nhắc nhở mạnh mẽ về trách nhiệm bảo vệ những cộng đồng cuối cùng còn sống tách biệt khỏi nền văn minh hiện đại.
