Trận động đất mạnh 7,1 độ Richter xảy ra tại tỉnh Kumamoto, miền nam Nhật Bản không chỉ gây thiệt hại nghiêm trọng về người và cơ sở hạ tầng mà còn tạo ra cú sốc mới đối với chuỗi cung ứng sản xuất của nền kinh tế lớn thứ ba thế giới. Thảm họa lần này làm dấy lên những ký ức về trận động đất lịch sử năm 2016 từng khiến ngành công nghiệp ô tô và bán dẫn Nhật Bản rơi vào tình trạng đình trệ trong nhiều tháng.
Theo Reuters, tính đến ngày 31/7, số người thiệt mạng đã tăng lên ít nhất 34 người. Trận động đất cũng khiến nhiều tuyến đường bị hư hại, hàng nghìn hộ dân mất điện và hàng loạt nhà máy tại khu vực trọng điểm công nghiệp phải tạm ngừng hoạt động.
Kumamoto và khu vực Kyushu là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng ô tô của Nhật Bản. Chính vì vậy, chỉ vài ngày sau khi động đất xảy ra, nhiều hãng xe lớn đã buộc phải điều chỉnh kế hoạch sản xuất.
Toyota thông báo tạm dừng hoạt động tại ba nhà máy ở tỉnh Fukuoka cho đến ngày 5/8. Không chỉ vậy, một nhà máy của hãng tại tỉnh Aichi, cách tâm chấn hơn 600 km, cũng sẽ phải ngừng sản xuất trong tuần tới do thiếu nguồn cung linh kiện.
Đại diện Toyota cho biết quyết định này được đưa ra sau khi hãng đánh giá tình hình an toàn cũng như mức độ ảnh hưởng đối với hệ thống nhà cung cấp và đối tác logistics.
Một trong những doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp là Aisin - nhà sản xuất linh kiện quan trọng cung cấp cửa xe, động cơ và nhiều bộ phận khác cho Toyota, Daihatsu và Nissan. Nhà máy của Aisin nằm gần khu vực tâm chấn hiện vẫn chưa thể khôi phục hoạt động hoàn toàn.
Công ty cho biết sẽ từng bước khởi động lại các dây chuyền sau khi hoàn tất việc kiểm tra chất lượng và đảm bảo an toàn. Tuy nhiên, thời điểm hoạt động bình thường trở lại vẫn chưa được xác định.
Phóng viên Reuters ghi nhận một số xe tải đã ra vào nhà máy trong ngày 31/7, bao gồm cả xe chở nhà vệ sinh di động nhằm phục vụ công tác khắc phục hậu quả. Khu vực này hiện vẫn bị gián đoạn nguồn nước, dù hệ thống điện đã được khôi phục.
Việc Aisin một lần nữa bị ảnh hưởng khiến giới chuyên gia nhớ lại thảm họa năm 2016. Khi đó, nhà máy của hãng bị hư hại nghiêm trọng, làm gián đoạn nguồn cung một loại linh kiện cửa xe quan trọng, buộc Toyota phải tạm dừng dây chuyền lắp ráp trên phạm vi toàn quốc.
Theo một lãnh đạo trong ngành công nghiệp ô tô, không chỉ các nhà cung cấp cấp một mà nhiều doanh nghiệp cấp hai và cấp ba cũng đang chịu tác động từ trận động đất mới. Điều này có thể khiến quá trình phục hồi chuỗi cung ứng kéo dài hơn dự kiến.
Trong khi đó, Denso - nhà sản xuất phụ tùng ô tô lớn thứ hai thế giới cho biết một nhà cung cấp của hãng đã xác nhận chịu ảnh hưởng, còn 13 doanh nghiệp khác vẫn đang đánh giá mức độ thiệt hại. Ngoài Toyota, Nissan cũng đã tạm ngừng một phần hoạt động tại hai nhà máy ở Kyushu do linh kiện giao chậm. Mitsubishi Motors cũng thông báo dừng một số dây chuyền sản xuất tại nhà máy Okayama ở miền tây Nhật Bản.
Không chỉ là trung tâm sản xuất ô tô, Kumamoto còn được xem là "Thung lũng Silicon" mới của Nhật Bản khi tập trung nhiều nhà máy bán dẫn quy mô lớn. Nhà sản xuất chip theo hợp đồng lớn nhất thế giới TSMC đã nhanh chóng sơ tán nhân viên khỏi nhà máy ngay sau trận động đất xảy ra. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau đó, doanh nghiệp cho biết hoạt động sản xuất đã được nối lại.
Trái ngược với TSMC, nhiều doanh nghiệp khác vẫn gặp khó khăn.
Renesas thông báo nhà máy tại Kumamoto bị rơi các tấm trần, nứt tường và rò rỉ nước. Công ty dự kiến chỉ có thể khôi phục hoạt động từng phần từ ngày 5/8. Trong khi đó, Tokyo Electron cho biết sẽ khởi động lại nhà máy trong tuần tới. Sony, doanh nghiệp cũng sở hữu cơ sở sản xuất bán dẫn tại Kumamoto, hiện vẫn đang nỗ lực khắc phục thiệt hại để sớm đưa dây chuyền vận hành trở lại.
Việc các nhà máy chip đồng loạt bị ảnh hưởng làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung chất bán dẫn toàn cầu, trong bối cảnh con chip vẫn là linh kiện thiết yếu đối với điện thoại thông minh, máy tính, xe điện và hàng loạt thiết bị công nghệ.
Sau nhiều bài học từ các trận động đất trước đây, các doanh nghiệp Nhật Bản đã đầu tư đáng kể để nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, thảm họa mới tại Kumamoto được xem là bài kiểm tra thực tế đối với những nỗ lực này.
Các chuyên gia kinh tế nhận định mức độ gián đoạn lần này nhiều khả năng sẽ không nghiêm trọng như năm 2016. Dẫu vậy, nếu các nhà cung cấp linh kiện không thể sớm khôi phục sản xuất, ngành ô tô và bán dẫn vẫn có nguy cơ đối mặt với những tác động lan rộng trong thời gian tới.
Bên cạnh thiệt hại về sản xuất, trận động đất cũng để lại hậu quả nặng nề về người. Trong số 34 nạn nhân thiệt mạng, gần một nửa tử vong tại các cơ sở thương mại. Nhà máy của Nippon Paper Industries gần tâm chấn ghi nhận 9 người thiệt mạng sau khi kết cấu công trình bị hư hại nghiêm trọng, khiến một ống khói lớn đổ sập.
Trong khi đó, trung tâm thương mại Aeon lớn nhất tỉnh Kumamoto ghi nhận 7 người tử vong. Giới chức nghi ngờ một vụ nổ khí gas xảy ra hơn một giờ sau trận động đất ban đầu đã khiến số thương vong tại đây tăng cao.
Dù quy mô thiệt hại về người thấp hơn nhiều so với trận động đất năm 2016 khiến hơn 260 người thiệt mạng, thảm họa lần này một lần nữa cho thấy mức độ mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu trước các biến cố thiên nhiên, đặc biệt khi những trung tâm công nghiệp chiến lược như Kumamoto gặp sự cố.
