Mới đây, Khoa Tiêu hóa Bệnh viện Ung thư Hà Nam đã tiếp nhận một bé gái 13 tuổi trong tình trạng ung thư dạ dày giai đoạn cuối. Theo gia đình, bố của em hút thuốc nhiều năm và không hề hạn chế việc hút thuốc trong nhà. Từ khi còn nhỏ, bé thường xuyên sống trong môi trường ngập khói thuốc thụ động.
Vị bác sĩ điều trị chia sẻ trong nỗi xót xa: "Chúng tôi đã cố gắng phẫu thuật, nhưng khi mở ổ bụng, các khối u đã di căn khắp nơi. Khoang bụng gần như bị lấp đầy bởi những khối u với kích thước khác nhau, trông như những hạt đậu rải rác. Không còn khả năng can thiệp phẫu thuật hay hy vọng chữa khỏi". Câu chuyện này một lần nữa nhấn mạnh: khói thuốc trực tiếp hay thụ động đều gây hại nghiêm trọng cho toàn bộ cơ thể con người.
Khói thuốc thụ động: 'Sát thủ vô hình' đối với người không hút
Người hút thuốc có quyền lựa chọn thói quen của mình, nhưng quyền đó không thể đánh đổi bằng sức khỏe của người khác. Khói thuốc thụ động - phần khói lan tỏa ra môi trường xung quanh trong quá trình hút thuốc đang âm thầm tấn công những người không hút thuốc, đặc biệt là các thành viên trong gia đình.
Ông Li Chao, Phó Giám đốc Phòng Giáo dục Sức khỏe thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh thành phố Thạch Gia Trang, cho biết: khói thuốc lá chứa hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 70 chất gây ung thư như benzen, toluen và hydro xyanua. Đáng lo ngại, 99% khói thuốc thụ động là vô hình, không thể nhìn thấy bằng mắt thường. "Những hạt độc này giống như những ‘viên đạn nhỏ’, sau khi xâm nhập vào cơ thể sẽ tấn công hệ hô hấp, tim mạch và hệ miễn dịch, âm thầm làm gia tăng nguy cơ mắc nhiều bệnh nguy hiểm", ông Li nhấn mạnh.
Theo các chuyên gia, cơ thể trẻ em và thanh thiếu niên vẫn đang trong giai đoạn phát triển, hệ hô hấp và miễn dịch còn non yếu. Việc thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động có thể:
- Hạn chế sự phát triển dung tích phổi
- Tăng nguy cơ mắc hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi
- Ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, làm giảm khả năng tập trung, học tập và trí nhớ
Khi thai phụ hít phải khói thuốc thụ động, thai nhi cũng bị "phơi nhiễm" gián tiếp. Khí carbon monoxide trong khói thuốc có thể gây thiếu oxy, suy dinh dưỡng và chậm phát triển bào thai, làm tăng nguy cơ sinh non, nhẹ cân, thậm chí thai chết lưu. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ sinh ra nhẹ cân có nguy cơ cao mắc các bệnh mạn tính khi trưởng thành như bệnh tim mạch, tăng huyết áp và tiểu đường type 2.
Ở người lớn tuổi, chức năng tim phổi thường suy giảm. Khói thuốc thụ động làm giảm lượng oxy trong máu, tăng gánh nặng cho tim. Với bệnh nhân hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, khói thuốc có thể trở thành "tác nhân kích hoạt", gây khó thở cấp, thậm chí đe dọa tính mạng.
Khói thuốc tồn dư: Mối nguy kéo dài trong không gian sống
Không chỉ khói thuốc thụ động, khói thuốc tồn dư cũng là mối đe dọa ít được chú ý. Ông He Lei, Phó Giám đốc Viện Giáo dục Sức khỏe thuộc Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh tỉnh Hà Bắc, cảnh báo: sau khi người hút thuốc rời khỏi phòng, các chất độc hại vẫn bám lại trên quần áo, rèm cửa, thảm, ghế sofa, đồ chơi và cả tóc. Những chất như nicotine, hắc ín, chì, asen và nitrosamine - một nhóm chất gây ung thư có thể tồn tại hàng tuần đến hàng tháng, rất khó loại bỏ chỉ bằng thông gió hay xịt khử mùi.
Đặc biệt, trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dễ tiếp xúc với các bề mặt nhiễm độc khi bò, chơi trên sàn hoặc cầm đồ chơi, từ đó vô tình đưa chất độc vào cơ thể.
Theo các chuyên gia y tế, bỏ thuốc lá là cách duy nhất để loại bỏ hoàn toàn nguy cơ từ khói thuốc thụ động và tồn dư. Trong trường hợp chưa thể bỏ ngay, người hút thuốc cần:
- Tuyệt đối không hút trong nhà
- Hút thuốc ngoài trời, cách xa khu vực sinh hoạt chung
- Tắm và thay quần áo sau khi hút
- Thường xuyên giặt rèm cửa, thảm, vỏ bọc ghế sofa và vệ sinh không gian sống
Những quan niệm như "hút ở ban công thì không sao", "hút trong nhà vệ sinh" hay "bật máy hút mùi là an toàn" đều là ngộ nhận nguy hiểm. Khói thuốc vẫn có thể lan vào phòng khách, phòng ngủ và bám lại trên các vật dụng, khiến cả gia đình phải gánh chịu hậu quả.
Câu chuyện của bé gái 13 tuổi không chỉ là một ca bệnh, mà là lời cảnh tỉnh cho mọi gia đình: mỗi điếu thuốc không chỉ ảnh hưởng đến người hút, mà còn có thể cướp đi sức khỏe, thậm chí tương lai của những người thân yêu xung quanh.
