Nhìn từ bóng đá thế giới
Bóng đá thế giới đã vượt xa câu chuyện thắng thua trên sân cỏ. Những chuyến du đấu quốc tế, bán áo đấu, sản phẩm lưu niệm, khai thác tài trợ và phát triển du lịch biến các CLB thành thương hiệu kinh doanh toàn cầu. Việt Nam có tình yêu bóng đá rất lớn, nhưng vẫn chưa khai thác tương xứng giá trị ấy. Những sân chơi quốc tế mà bầu Đức đưa về Gia Lai đang gợi mở một hướng đi đáng suy ngẫm.
Có một sự thay đổi rất lớn trong cách các CLB hàng đầu thế giới vận hành. Trước đây, những chuyến du đấu mùa hè chủ yếu phục vụ mục đích chuẩn bị chuyên môn. Ngày nay, đó còn là những chiến dịch thương mại được tính toán kỹ lưỡng, nơi các đội bóng mang theo ngôi sao, thương hiệu, nhà tài trợ và sản phẩm lưu niệm đến những thị trường mới.
Báo cáo Player Workload Monitoring 2024/2025 của FIFPRO chỉ ra rằng các chuyến du đấu trước và sau mùa giải ngày càng chịu tác động từ yêu cầu mở rộng thương hiệu, thực hiện cam kết với nhà tài trợ và tạo doanh thu. Những CLB như Barcelona, Arsenal, AC Milan tổ chức các chuyến đi đến Mỹ, châu Á và nhiều thị trường khác. Manchester United thậm chí di chuyển từ Anh sang Malaysia, rồi tiếp tục đến Hong Kong sau khi mùa giải kết thúc để thi đấu giao hữu và kết nối người hâm mộ.
Điều đó cho thấy một trận giao hữu quốc tế không còn đơn thuần là cuộc thử nghiệm đội hình. Đó là một sản phẩm thương mại có nhiều lớp giá trị, gồm phí tổ chức, tài trợ, bản quyền truyền hình, bán vé, áo đấu, vật phẩm lưu niệm và hoạt động quảng bá thương hiệu.
Đáng chú ý, nghiên cứu về những trận giao hữu của các CLB Premier League tại Mỹ được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế năm 2023 cho thấy các trận đấu ở nước ngoài có tác động tích cực đến nhu cầu xem bóng đá và mức sẵn lòng chi trả của khán giả cho các gói truyền hình. Hiệu ứng này đặc biệt rõ với những CLB có thương hiệu lớn. Nói cách khác, một chuyến du đấu không chỉ tạo doanh thu ngay tại sân vận động mà còn có thể mở rộng thị trường người hâm mộ và giá trị thương mại trong thời gian sau đó.
Bóng đá còn có thể biến một CLB thành điểm đến du lịch. Nghiên cứu đăng trên tạp chí Sport in Society năm 2024 đưa ra khái niệm “Global Touristic Football Club”, mô tả những đội bóng đã trở thành điểm tham quan đối với du khách quốc tế. Người hâm mộ đến sân vận động, tham quan bảo tàng, mua sản phẩm lưu niệm, trải nghiệm ngày thi đấu và tìm hiểu lịch sử CLB. Một đội bóng vì thế có thể tạo ra sức hút du lịch ngay cả khi không diễn ra trận đấu.
Trong khi bóng đá thế giới đã khai thác những giá trị ấy thành một hệ sinh thái thương mại, Việt Nam vẫn chưa có nhiều sân chơi quốc tế thường xuyên để đưa các CLB lớn, đội tuyển mạnh và những học viện danh tiếng đến gần hơn với người hâm mộ. Chúng ta có những thời điểm tạo ra cơn sốt bóng đá trên khắp cả nước, nhưng việc chuyển hóa tình yêu ấy thành doanh thu cho CLB, du lịch và dịch vụ địa phương vẫn còn nhiều dư địa.
Một trận đấu có thể khiến hàng nghìn người đến sân, nhưng giá trị không nên dừng lại ở số vé bán ra. Người hâm mộ có thể mua áo đấu, tham gia giao lưu, tham quan sân tập, trải nghiệm văn hóa và sử dụng các dịch vụ du lịch. Địa phương đăng cai có thêm cơ hội quảng bá hình ảnh, thu hút khách và tạo hoạt động kinh doanh. Đó là cách bóng đá tạo ra giá trị vượt khỏi đường biên sân cỏ.
Buriram của Thái Lan là một trường hợp đáng để Việt Nam nghiên cứu. CLB Buriram United cùng hệ thống cơ sở vật chất thể thao đã góp phần đưa địa phương này trở thành một điểm đến của du lịch thể thao. Nghiên cứu của Worapong Wongsanun và các cộng sự, công bố năm 2022, ước tính hoạt động phát triển du lịch thể thao tại Buriram góp phần làm doanh thu du lịch tăng từ 16,7% đến 21,5% trong giai đoạn 2011-2018. Nghiên cứu cũng ghi nhận tác động tích cực đến việc làm, thu nhập, hoạt động kinh doanh và phát triển cơ sở hạ tầng.
Bầu Đức đang góp phần đánh thức một hướng đi như thế tại Gia Lai
Hơn hai thập kỷ trước, ông Đoàn Nguyên Đức đã tạo dấu ấn khi đưa những danh thủ Thái Lan như Kiatisuk, Dusit Chalermsan, Tawan Sripan đến khoác áo HAGL. Sự xuất hiện của những ngôi sao hàng đầu bóng đá Thái Lan giúp đội bóng phố Núi tạo tiếng vang, đưa Pleiku trở thành điểm đến được người hâm mộ cả nước quan tâm. HAGL sau đó giành hai chức vô địch V.League liên tiếp vào năm 2003 và 2004.
Dấu ấn của bầu Đức không dừng lại ở những danh thủ Thái Lan. Học viện HAGL Arsenal JMG ra đời năm 2007 đã mở ra một chương mới, đưa những cái tên như Công Phượng, Tuấn Anh, Xuân Trường, Văn Toàn đến gần hơn với người hâm mộ. Lứa cầu thủ này từng tạo nên sức hút đặc biệt, giúp sân Pleiku nhiều lần trở thành tâm điểm của bóng đá Việt Nam. Từ những ngôi sao quốc tế đến thế hệ cầu thủ trẻ trưởng thành tại học viện, bầu Đức đã góp phần gắn thương hiệu HAGL với hình ảnh Gia Lai trong tâm trí người hâm mộ.
Năm 2026, ông tiếp tục đưa các sân chơi quốc tế đến phố Núi với Festival Bóng đá Quốc tế U14 Gia Lai và giải giao hữu U23 Gia Lai - VTV Cup. Đây là cách tạo ra những điểm hẹn bóng đá, đưa các đội bóng, cầu thủ, ban huấn luyện và người hâm mộ từ nhiều quốc gia đến Pleiku. Đặc biệt, giải U23 có sự góp mặt của Việt Nam, Thái Lan, Qatar và Singapore, tạo nên một sự kiện thể thao gắn với Năm Du lịch quốc gia 2026.
Hiệu ứng đã hiện diện trong đời sống địa phương. Khi sân Pleiku không còn đủ chỗ cho tất cả người hâm mộ, nhiều quán cà phê xung quanh trở thành điểm hẹn theo dõi các trận đấu. Những hàng quán, dịch vụ có thêm khách; người dân cùng hòa vào bầu không khí bóng đá; hình ảnh Gia Lai được lan tỏa rộng hơn qua sự hiện diện của các đội tuyển quốc tế. Bóng đá đang tạo ra một dòng sinh khí vượt khỏi khuôn khổ sân vận động.
Tuy nhiên, muốn biến sức nóng của một giải đấu thành nguồn lực lâu dài, Gia Lai cần nhiều hơn những trận cầu hấp dẫn. Đó có thể là các tour tham quan Trung tâm Hàm Rồng, bảo tàng HAGL, hoạt động giao lưu với cầu thủ, sản phẩm lưu niệm mang thương hiệu địa phương, những chương trình trải nghiệm cồng chiêng, ẩm thực và cảnh quan Tây Nguyên. Các giải đấu cũng cần được tổ chức có tính kế thừa, tạo thành lịch hẹn thường niên để người hâm mộ và du khách có lý do quay trở lại.
Bóng đá Việt Nam không nhất thiết phải bắt đầu bằng việc mời những CLB hàng đầu thế giới với chi phí khổng lồ. Chúng ta có thể đi từ những giải trẻ quốc tế, các đội tuyển U23, những CLB giàu truyền thống trong khu vực, rồi từng bước nâng quy mô. Điều quan trọng là phải có chiến lược thương mại, sự đồng hành của địa phương, doanh nghiệp và những người làm bóng đá.
Bầu Đức đang làm một phần công việc ấy tại Gia Lai. Những sân chơi quốc tế ông tổ chức có thể chưa tạo ra một hệ sinh thái thương mại hoàn chỉnh như các CLB hàng đầu thế giới, nhưng đã gợi mở một tư duy đáng trân trọng. Đó là bóng đá không chỉ để xem, để cổ vũ hay tranh chức vô địch. Bóng đá còn kéo khách du lịch, quảng bá thương hiệu, tạo việc làm và mở ra cơ hội kinh doanh.
Đã đến lúc bóng đá Việt Nam nhìn xa hơn những tấm vé vào sân và kết quả trên bảng tỷ số. Chúng ta có tình yêu bóng đá, có khán giả và có những địa phương sẵn sàng đồng hành. Điều cần đánh thức chính là tư duy làm bóng đá như một ngành công nghiệp có khả năng tạo ra giá trị thương mại, văn hóa và du lịch. Bởi một trận đấu có thể kết thúc sau 90 phút, nhưng giá trị mà bóng đá tạo ra hoàn toàn có thể kéo dài nhiều năm.
