Qua ghi nhận, nhiệt độ tại một số khu vực TP.HCM trong sáng sớm giảm xuống khoảng 17–18 độ C, cá biệt có nơi cảm nhận mức lạnh tương đương 16–17 độ C – mức hiếm thấy ở một đô thị thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa và được xem là thấp nhất trong nhiều năm trở lại đây. Câu hỏi được đặt ra là: vì sao năm nay TP.HCM lại lạnh sâu và bất thường đến như vậy?
Theo các chuyên gia khí tượng, nguyên nhân trước hết đến từ đợt không khí lạnh rất mạnh xuất phát từ phía Bắc và tràn sâu xuống phía Nam. Thông thường, không khí lạnh khi đi xuống Nam Bộ sẽ suy yếu đáng kể, chỉ khiến thời tiết mát hơn đôi chút. Tuy nhiên, trong đợt này, khối không khí lạnh có cường độ mạnh, duy trì lâu và liên tục được tăng cường, tạo điều kiện để ảnh hưởng lan rộng tới cả khu vực Nam Bộ, trong đó có TP.HCM.
Yếu tố thứ hai khiến nền nhiệt giảm sâu là trời quang mây về đêm, đặc biệt trong khoảng thời gian trước rạng sáng. Khi bầu trời ít mây, mặt đất tỏa nhiệt mạnh lên khí quyển, làm nhiệt độ không khí gần mặt đất giảm nhanh. Đây là lý do vì sao cái lạnh được cảm nhận rõ nhất vào khoảng từ 4–7 giờ sáng, dù ban ngày nắng vẫn xuất hiện và nhiệt độ tăng khá nhanh.
Bên cạnh đó, độ ẩm không khí giảm thấp trong đợt gió mùa Đông Bắc cũng góp phần làm cảm giác lạnh trở nên rõ rệt hơn. Không khí khô khiến cơ thể con người mất nhiệt nhanh, tạo cảm giác rét hơn so với mức nhiệt đo được. Với người dân TP.HCM vốn quen khí hậu nóng ẩm quanh năm, sự thay đổi này càng dễ gây “sốc nhiệt”.
Một yếu tố nền được nhiều chuyên gia nhắc đến là tác động gián tiếp của hiện tượng La Nina, trong bối cảnh khí hậu toàn cầu có nhiều biến động. La Nina không trực tiếp gây lạnh cho Nam Bộ, nhưng lại làm cho các đợt không khí lạnh ở Bắc bán cầu hoạt động mạnh và có xu hướng lan sâu hơn về phía Nam. Trong bối cảnh khí hậu ngày càng biến động, các hiện tượng thời tiết cực đoan – kể cả lạnh sâu ở vùng vốn ít lạnh – có xu hướng xuất hiện với tần suất cao hơn.
So với các năm trước, nhiệt độ mùa khô ở TP.HCM thường dao động khoảng 19–22 độ C vào ban đêm và sáng sớm. Việc giảm xuống dưới 18 độ C, thậm chí tiệm cận 16 độ C trong năm nay, vì thế được xem là mức lạnh hiếm gặp, chỉ từng xuất hiện vài lần trong lịch sử quan trắc khí tượng của thành phố.
Các cơ quan khí tượng nhận định, từ nay đến Tết Nguyên đán, TP.HCM vẫn có thể đón thêm một vài đợt lạnh nhẹ, song khả năng tái diễn mức lạnh sâu như đợt vừa qua là không nhiều, trừ khi xuất hiện thêm những đợt không khí lạnh mạnh tương tự.
Đợt lạnh kỷ lục lần này không chỉ mang đến cảm giác lạ lẫm cho người dân TP.HCM, mà còn là lời nhắc rõ ràng rằng: ngay cả ở vùng khí hậu nhiệt đới, thời tiết vẫn có thể biến động bất ngờ, đòi hỏi người dân và các đô thị lớn phải thích ứng tốt hơn với những thay đổi ngày càng khó lường của tự nhiên.
