Nhắc đến du lịch Ninh Bình - quê hương của diễn viên Phương Oanh, nhiều người thường nghĩ tới những dãy núi đá vôi, dòng sông uốn lượn hay các quần thể danh thắng nổi tiếng. Tuy nhiên, vùng đất này còn có một công trình tôn giáo sở hữu kiến trúc đặc biệt, đó là nhà thờ đá Phát Diệm, nằm tại khu vực Kim Sơn.
Theo Sở Du lịch Ninh Bình, công trình được khởi dựng năm 1875 dưới sự chỉ đạo của linh mục Phêrô Trần Lục, thường được gọi là cụ Sáu, và hoàn thành vào cuối thế kỷ XIX. Quần thể gồm nhiều hạng mục như Phương Đình, nhà thờ lớn, các nhà thờ nhỏ, nhà thờ đá và hang đá nhân tạo.
Điểm khiến Phát Diệm khác biệt là cách kết hợp kiến trúc nhà thờ phương Tây với những đường nét quen thuộc trong kiến trúc truyền thống Việt Nam. Thay vì chỉ có những tháp nhọn thường thấy ở nhiều nhà thờ châu Âu, nơi đây gây ấn tượng bằng hệ thống mái cong, đầu đao và các chi tiết trang trí mang phong cách Á Đông.
Nhìn từ bên ngoài, một số hạng mục gợi liên tưởng đến đình, chùa cổ ở vùng đồng bằng Bắc Bộ. Tuy vậy, tổng thể vẫn giữ công năng và không gian đặc trưng của một quần thể nhà thờ Công giáo.
Một trong những điểm nhấn của quần thể là Phương Đình, công trình nằm phía trước nhà thờ lớn. Tòa kiến trúc có ba tầng, được tạo nên từ những phiến đá lớn ghép nối công phu. Các vòm cửa, phù điêu và chi tiết trang trí thể hiện kỹ thuật chế tác đá của những người thợ xưa.
Tiến sâu vào bên trong, nhà thờ lớn tiếp tục gây chú ý với hệ thống cột gỗ lim đồ sộ, mái ngói cong và các chi tiết chạm khắc. Không gian được bố trí theo chiều dài, trong khi cách tổ chức mái và các cấu kiện mang nhiều dấu ấn kiến trúc truyền thống Việt Nam.
Đặc biệt, nhà thờ Trái tim Đức Mẹ, thường được gọi là nhà thờ đá, là hạng mục có nhiều cấu kiện làm bằng đá, từ nền, tường đến cột và các bức phù điêu. Những họa tiết hoa lá cùng hình tượng tứ quý quen thuộc trong nghệ thuật truyền thống góp phần tạo nên nét riêng cho công trình.
Việc xây dựng quần thể vào cuối thế kỷ XIX cũng là một thử thách lớn, bởi những phiến đá và khối gỗ nặng phải được vận chuyển, lắp dựng trong điều kiện kỹ thuật còn hạn chế. Sau hơn một thế kỷ, nhiều hạng mục vẫn được gìn giữ, trở thành dấu ấn đáng chú ý trong lịch sử kiến trúc Việt Nam.
Du khách có thể dành thời gian đi bộ quanh khuôn viên, quan sát tổng thể các hạng mục rồi tìm hiểu kỹ hơn những chi tiết chạm khắc trên đá và gỗ. Nếu yêu thích nhiếp ảnh, phần mái cong, các vòm cửa và sự tương phản giữa vật liệu đá với gỗ là những chi tiết đáng chú ý.
Vì đây vẫn là nơi sinh hoạt tôn giáo của cộng đồng địa phương, khách tham quan nên lựa chọn trang phục lịch sự, giữ trật tự và tuân thủ hướng dẫn tại chỗ. Khi có các nghi lễ, cần tránh làm ảnh hưởng đến hoạt động của giáo dân.
