Mùng 1 tháng Chạp đánh dấu thời điểm bước vào tháng cuối cùng của năm âm lịch – giai đoạn tổng kết một năm đã qua và chuẩn bị cho Tết Nguyên đán. Với nhiều gia đình Việt, việc chuẩn bị mâm cúng mùng 1 tháng Chạp không chỉ là nghi lễ quen thuộc đầu tháng mà còn mang ý nghĩa tâm linh sâu sắc, gửi gắm mong ước bình an, thuận lợi trong chặng nước rút cuối năm.
Theo quan niệm dân gian, mùng 1 là ngày “khai tháng”, ảnh hưởng đến vận khí trong suốt tháng đó. Riêng tháng Chạp càng được coi trọng bởi đây là lúc công việc, tài chính và các mối quan hệ đều bước vào giai đoạn hoàn tất. Mâm cúng đầu tháng vì thế thể hiện sự tri ân tổ tiên, thần linh, đồng thời cầu mong gia đạo yên ấm, làm ăn suôn sẻ, tiền bạc đủ đầy trước thềm năm mới.
Mâm cúng mùng 1 tháng Chạp thường được chuẩn bị theo hướng giản dị nhưng trang nghiêm. Tùy điều kiện và phong tục từng vùng, gia chủ có thể bày mâm chay hoặc mâm mặn.
Với mâm chay – lựa chọn phổ biến của nhiều gia đình, lễ vật thường gồm hương, hoa tươi, trầu cau, đĩa ngũ quả theo mùa, nước sạch hoặc trà, kèm theo bánh kẹo, xôi, chè.
Nếu cúng mặn, mâm lễ có thể thêm gà luộc hoặc thịt luộc, đĩa xôi, bát canh đơn giản, rượu và nước sạch. Dù là hình thức nào, yếu tố quan trọng nhất vẫn là sự sạch sẽ, gọn gàng và lòng thành của người cúng, không đặt nặng sự cầu kỳ hay mâm cao cỗ đầy.
Thời điểm cúng mùng 1 tháng Chạp thường được thực hiện vào buổi sáng, tốt nhất là trước 12 giờ trưa. Khi hành lễ, gia chủ cần ăn mặc chỉnh tề, giữ không gian yên tĩnh, tránh ồn ào, tranh cãi. Nhiều người cũng quan niệm nên hạn chế sát sinh lớn, giữ lời ăn tiếng nói hòa nhã trong ngày đầu tháng để tránh xui rủi, đón may mắn cho cả tháng cuối năm.
Giữa nhịp sống hiện đại, mâm cúng mùng 1 tháng Chạp có thể đã được giản lược về hình thức, nhưng giá trị tinh thần vẫn được gìn giữ. Đó là khoảnh khắc mỗi gia đình tạm gác bận rộn, hướng về cội nguồn, nhắc nhau sống chậm lại, khép lại năm cũ trong sự an yên và chuẩn bị tâm thế tốt đẹp để đón một mùa xuân mới đủ đầy, thuận hòa.
