Không chỉ nổi tiếng với những cánh đồng sen hay làng hoa Sa Đéc, Đồng Tháp – quê hương ca sĩ Hồ Văn Cường còn có một làng nghề đóng xuồng gỗ truyền thống với lịch sử hơn một thế kỷ, góp phần lưu giữ nét văn hóa đặc trưng của vùng sông nước miền Tây.
Làng nghề hơn 100 năm gắn với cuộc sống miền sông nước
Nhắc đến Đồng Tháp, nhiều người thường nghĩ ngay đến những đầm sen bát ngát, Vườn quốc gia Tràm Chim hay làng hoa Sa Đéc. Thế nhưng, vùng đất này còn sở hữu một làng nghề lâu đời mà không phải ai cũng biết, đó là làng đóng xuồng gỗ Long Hậu.
Nằm tại xã Long Hậu (nay thuộc tỉnh Đồng Tháp sau sắp xếp đơn vị hành chính), làng nghề đã hình thành từ hơn 100 năm trước. Từ nhiều thế hệ, người dân nơi đây gắn bó với nghề đóng xuồng, phục vụ nhu cầu đi lại, vận chuyển hàng hóa và đánh bắt thủy sản trên hệ thống kênh rạch chằng chịt của đồng bằng sông Cửu Long.
Trong thời kỳ giao thông đường bộ chưa phát triển, chiếc xuồng gỗ gần như là phương tiện không thể thiếu của mỗi gia đình miền Tây. Chính nhu cầu ấy đã giúp nghề đóng xuồng phát triển mạnh, tạo nên một làng nghề nổi tiếng khắp vùng.
Điều đặc biệt ở làng nghề là phần lớn các công đoạn vẫn được thực hiện bằng kinh nghiệm và đôi tay khéo léo của những người thợ. Để tạo nên một chiếc xuồng hoàn chỉnh, người thợ phải lựa chọn loại gỗ phù hợp như sao, dầu hoặc tràm già. Gỗ sau khi xử lý sẽ được cắt, uốn, ghép từng tấm ván, đóng đinh, trét kín các khe hở rồi mài nhẵn trước khi sơn hoàn thiện.
Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự tỉ mỉ và chính xác. Chỉ cần sai lệch một chút trong quá trình tạo dáng, chiếc xuồng có thể mất cân bằng hoặc giảm khả năng chịu tải khi sử dụng.
Tùy kích thước và kiểu dáng, thời gian hoàn thành một chiếc xuồng có thể kéo dài từ vài ngày đến vài tuần.
Nghề truyền thống trước những đổi thay của thời đại
Những năm gần đây, sự phát triển của đường bộ và các loại phương tiện hiện đại khiến nhu cầu sử dụng xuồng gỗ giảm đáng kể. Không ít cơ sở phải thu hẹp quy mô sản xuất hoặc chuyển sang đóng các sản phẩm khác để duy trì hoạt động.
Tuy nhiên, nhiều nghệ nhân vẫn quyết tâm giữ nghề bởi đây không chỉ là kế sinh nhai mà còn là một phần ký ức, văn hóa của miền Tây sông nước.
Ngoài phục vụ người dân địa phương, nhiều cơ sở còn nhận đóng xuồng cho các khu du lịch sinh thái, điểm tham quan trải nghiệm hoặc khách hàng muốn sử dụng xuồng gỗ theo phong cách truyền thống.
Ngày nay, làng đóng xuồng Long Hậu không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành điểm đến được nhiều du khách yêu thích khi muốn tìm hiểu văn hóa bản địa.
Đến đây, du khách có thể tận mắt quan sát quy trình tạo nên một chiếc xuồng gỗ, lắng nghe những câu chuyện về nghề truyền thống đã tồn tại qua nhiều thế hệ và cảm nhận sự khéo léo của những người thợ lành nghề.
Giữa nhịp sống hiện đại, tiếng đục, tiếng bào và mùi gỗ mới vẫn hiện diện trong những xưởng nhỏ ven sông, góp phần gìn giữ một nghề thủ công gắn bó mật thiết với lịch sử khai phá và phát triển của vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Không chỉ được biết đến là quê hương của ca sĩ Hồ Văn Cường với nhiều cảnh đẹp và đặc sản nổi tiếng, Đồng Tháp còn lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống độc đáo. Làng đóng xuồng gỗ Long Hậu là một trong những minh chứng sống động cho sự bền bỉ của nghề thủ công trăm năm, góp phần tạo nên bản sắc riêng của vùng đất sen hồng.
