Hà Nội không chỉ được nhớ bằng những mái phố cũ, hàng cây hay những con đường mang dấu tích thời gian, mà còn bằng hương vị của những món ăn bình dị đã hiện diện trong đời sống đô thị qua nhiều thế hệ. Từ bát bún ốc nguội, chiếc bánh giò nóng, ổ bánh mì giòn rụm đến cốc bia hơi, trà đá..., những món ăn quen thuộc ấy cùng gánh hàng rong, người bán và thực khách đã tạo nên một phần không gian sinh hoạt đặc trưng của khu phố cổ Hà Nội.
Những lát cắt đời thường đó được ghi lại trong tập sách ký họa và tùy bút Hương vị phố cổ Hà Nội của Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội (Urban Sketchers Hanoi) ra mắt tại không gian phố đi bộ hồ Hoàn Kiếm ngày 4/10 vừa qua, với sự tham gia của hơn 50 tác giả thuộc nhiều thế hệ và ngành nghề.
Tác phẩm gồm hơn 150 bức ký họa cùng gần 30 bài viết, tái hiện những hình ảnh, âm thanh, hương vị gắn với ẩm thực đường phố Hà Nội. Không chỉ có món ăn, những trang sách còn dành nhiều không gian cho những người bán hàng rong, thực khách và những sinh hoạt tưởng như rất đỗi bình thường trên 36 phố phường.
Điều làm nên sức gợi của ẩm thực đường phố Hà Nội đôi khi không nằm ở sự cầu kỳ của món ăn mà ở những câu chuyện và ký ức đi cùng nó. Đó có thể là gánh phở đầu ngõ, tiếng kéo cắt nộm vang lên giữa phố, chiếc bánh giò nóng được gói vội hay vị cốm làng Vòng còn vương nơi đầu lưỡi. Những hình ảnh ấy tạo nên một thứ ký ức rất riêng về Hà Nội, nơi ẩm thực hiện diện trong đời sống thường ngày một cách tự nhiên.
Vì thế, Hương vị phố cổ Hà Nội không chỉ dừng ở việc ghi lại những món ăn. Qua các bức ký họa và những bài tùy bút, tác phẩm hướng tới việc lưu giữ cả một không gian văn hóa đường phố - nơi món ăn, con người và nhịp sống đô thị đan xen với nhau.
Những trang sách là kết quả của nhiều năm hoạt động của Nhóm Ký họa đô thị Hà Nội. Xuất phát từ ý tưởng của các kiến trúc sư nòng cốt, nhóm duy trì những buổi vẽ cộng đồng với cách làm đơn giản: cùng ngồi xuống, quan sát và vẽ phố.
Trong một thập kỷ, hoạt động này thu hút nhiều thành phần, từ trẻ em 5-6 tuổi, người đã nghỉ hưu đến những người chưa từng cầm bút và các họa sĩ chuyên nghiệp. Qua việc trực tiếp quan sát và ghi lại không gian sống, những người tham gia có thêm cơ hội nhận diện và trân trọng các giá trị quen thuộc của thành phố.
Cuốn sách cũng là lời tri ân tới những người lao động đang góp phần giữ lại “hương vị phố”, từ những người bán hàng rong đến những người gắn bó với các hàng quán lâu năm.
“Đây là cách nhóm nghệ sĩ chúng tôi ghé vai cùng “gánh phố”, góp phần lưu giữ những điều thân thuộc, sâu lắng đang làm nên một phần hồn cốt của phố cổ Hà Nội. Chúng tôi hy vọng khi lật từng trang sách, bạn sẽ cảm nhận được hương thơm của gánh phở đầu ngõ, tiếng kéo cắt nộm bò tanh tách trong đêm hay vị cốm làng Vòng còn vương nơi đầu lưỡi… Để rồi chợt da diết muốn trở về, muốn ở lại Hà Nội lâu hơn một chút.”
Nhà sử học Lê Văn Lan nhận định việc thực hiện cuốn sách “chính là để đóng góp vào hệ thống ứng xử đúng đắn đối với một di sản nhiều giá trị, của ‘văn hóa đường phố’, thậm chí là ‘tâm hồn đô thị’ truyền về từ xa xưa cho một tòa đô thị cổ ngàn năm, là Hà Nội!”
Với cách tiếp cận từ những điều bình dị, Hương vị phố cổ Hà Nội ghi lại một Hà Nội đời thường qua món ăn, con người và những góc phố đã quen thuộc với nhiều thế hệ.
