Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Mỹ (CDC), cảm lạnh thông thường và cúm đều là bệnh đường hô hấp do virus gây ra. Việc phân biệt hai bệnh chỉ dựa vào triệu chứng đôi khi rất khó, nhưng một số dấu hiệu có thể giúp nhận biết và xác định thời điểm cần đi khám.
1. Sổ mũi, nghẹt mũi: Dấu hiệu thường gặp ở cả hai bệnh
Sổ mũi và nghẹt mũi là những triệu chứng dễ khiến người bệnh nghĩ mình chỉ bị cảm lạnh. Đây cũng là biểu hiện thường gặp khi mắc cúm, vì vậy không thể dựa riêng vào tình trạng mũi để xác định bệnh.
Theo CDC, người bị cảm lạnh thường có biểu hiện ở mũi và họng rõ rệt hơn, chẳng hạn hắt hơi, chảy nước mũi, nghẹt mũi và đau họng. Các triệu chứng thường xuất hiện từ từ, sau đó tăng dần trong vài ngày đầu.
Trong khi đó, người mắc cúm cũng có thể sổ mũi, nghẹt mũi nhưng thường xuất hiện thêm các biểu hiện toàn thân như sốt, đau nhức cơ thể và mệt mỏi rõ rệt.
Do đó, nếu sổ mũi đi kèm sốt, đau nhức hoặc cảm giác kiệt sức xuất hiện đột ngột, người bệnh không nên mặc định đây chỉ là cảm lạnh thông thường.
2. Ho, đau họng: Không phải cứ ho nhiều là mắc cúm
Ho và đau họng có thể xuất hiện ở cả người bị cảm lạnh lẫn người mắc cúm. Mức độ ho khác nhau tùy từng trường hợp, do đó đây không phải dấu hiệu đủ để phân biệt hai bệnh.
Với cảm lạnh, người bệnh thường bị đau họng, hắt hơi, nghẹt mũi và ho ở mức độ nhẹ đến vừa. Những triệu chứng này có thể gây khó chịu nhưng thường không khiến người bệnh kiệt sức như khi mắc cúm.
Cúm có thể gây ho rõ rệt, đau họng và các triệu chứng toàn thân nặng hơn. Một số người còn bị đau đầu, ớn lạnh và đau nhức cơ bắp.
Đáng lưu ý, ho kéo dài, khó thở, đau ngực hoặc tình trạng bệnh trở nặng sau khi tưởng đã hồi phục là những biểu hiện không nên chủ quan. Người bệnh cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân và loại trừ biến chứng.
3. Sốt và ớn lạnh: Dấu hiệu cần chú ý
Sốt có thể xảy ra ở cả hai bệnh, nhưng mức độ và tần suất xuất hiện thường khác nhau.
Theo CDC, sốt ít phổ biến hơn ở người trưởng thành mắc cảm lạnh thông thường. Trong khi đó, sốt hoặc cảm giác sốt kèm ớn lạnh là biểu hiện thường gặp của cúm. Tuy nhiên, không phải người mắc cúm nào cũng bị sốt.
Vì vậy, người bệnh không nên loại trừ khả năng mắc cúm chỉ vì thân nhiệt chưa tăng cao. Cần xem xét thêm các triệu chứng khác, đặc biệt là thời điểm khởi phát bệnh và mức độ mệt mỏi.
Nếu sốt kéo dài hơn 4 ngày, các triệu chứng không cải thiện sau khoảng 10 ngày hoặc tình trạng bệnh thuyên giảm rồi bất ngờ trở nặng, người bệnh nên đi khám. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá thêm, thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.
4. Đau nhức cơ thể, mệt mỏi: Cúm thường khiến người bệnh kiệt sức hơn
Một trong những điểm khác biệt đáng chú ý giữa cảm lạnh và cúm là mức độ ảnh hưởng đến toàn thân.
Người bị cảm lạnh vẫn có thể mệt mỏi nhưng thường duy trì được phần lớn sinh hoạt hằng ngày. Ngược lại, cúm có thể khiến người bệnh đau nhức cơ bắp, đau đầu, ớn lạnh và kiệt sức đến mức khó thực hiện các hoạt động thông thường.
Theo Dịch vụ Y tế Quốc gia Anh (NHS), các triệu chứng cúm thường xuất hiện nhanh trong vài giờ, trong khi cảm lạnh thường phát triển từ từ trong khoảng 1-2 ngày.
Chẳng hạn, một người đang sinh hoạt bình thường nhưng chỉ sau vài giờ đã sốt, đau nhức toàn thân và mệt mỏi rõ rệt có thể cần nghĩ đến cúm, thay vì chỉ cho rằng mình bị cảm lạnh do thời tiết.
Dù vậy, mức độ mệt mỏi không giống nhau ở tất cả người bệnh. Tuổi tác, bệnh nền và tình trạng miễn dịch cũng có thể ảnh hưởng đến biểu hiện của bệnh.
5. Triệu chứng xuất hiện từ từ hay đột ngột?
Thời điểm khởi phát là một trong những yếu tố hữu ích để phân biệt cảm lạnh và cúm.
Cảm lạnh thường bắt đầu bằng những biểu hiện nhẹ như ngứa họng, hắt hơi, sổ mũi. Sau đó, các triệu chứng tăng dần trong vài ngày.
Ngược lại, cúm thường khởi phát đột ngột. Người bệnh có thể nhanh chóng xuất hiện sốt, ớn lạnh, đau đầu, đau cơ và mệt mỏi. Các biểu hiện này thường rõ rệt hơn so với cảm lạnh thông thường.
Tuy nhiên, đây chỉ là đặc điểm điển hình, không phải quy tắc tuyệt đối. Một số trường hợp mắc cúm có triệu chứng nhẹ, trong khi cảm lạnh cũng có thể khiến người bệnh khó chịu đáng kể.
CDC lưu ý rằng các triệu chứng của cảm lạnh và cúm có thể chồng lấp, khiến việc phân biệt chỉ dựa trên biểu hiện lâm sàng trở nên khó khăn. Xét nghiệm có thể cần thiết nếu kết quả giúp định hướng điều trị, đặc biệt với người thuộc nhóm nguy cơ cao.
Khi nào cần đi khám?
Phần lớn trường hợp cảm lạnh có thể cải thiện theo thời gian, nhưng cúm đôi khi gây ra biến chứng nghiêm trọng, trong đó có viêm phổi. Trẻ nhỏ, người từ 65 tuổi trở lên, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính như hen suyễn, tiểu đường hoặc bệnh tim có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn.
Người bệnh cần được chăm sóc y tế khẩn cấp nếu xuất hiện khó thở, đau hoặc tức ngực kéo dài, lú lẫn, chóng mặt dai dẳng, co giật, yếu nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu mất nước. Nếu sốt hoặc ho đã thuyên giảm rồi quay trở lại và nặng hơn, cũng cần đi khám sớm.
Với người nghi mắc cúm thuộc nhóm nguy cơ cao, việc liên hệ bác sĩ sớm đặc biệt quan trọng vì thuốc kháng virus có thể mang lại lợi ích tốt hơn khi được sử dụng sớm theo chỉ định.
Để hạn chế nguy cơ mắc và lây lan bệnh đường hô hấp, mọi người nên rửa tay thường xuyên, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, giữ không gian sinh hoạt thông thoáng, hạn chế tiếp xúc gần khi đang có triệu chứng và nghỉ ngơi đầy đủ.
Điều quan trọng là không tự ý dùng kháng sinh để điều trị cảm lạnh hoặc cúm, bởi đây đều là những bệnh do virus gây ra. Kháng sinh không có tác dụng tiêu diệt virus. Nếu triệu chứng nặng, kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, người bệnh nên được thăm khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn cách điều trị phù hợp.
