Trong thế giới thần thoại của Tây Du Ký, mọi nhân vật xuất hiện đều không hề ngẫu nhiên. Dù là thần tiên, yêu quái hay chỉ là kẻ đứng bên lề, tất cả đều giống như những người bước vào một yến tiệc lớn, muốn góp mặt đều phải có "thiệp mời". Chính vì vậy, sự xuất hiện đột ngột rồi biến mất hoàn toàn của bảy mươi hai động yêu vương ở Hoa Quả Sơn từ lâu đã trở thành một trong những bí ẩn lớn nhất của Tây Du Ký.
Theo nguyên tác, bảy mươi hai động yêu vương là thủ lĩnh của bảy mươi hai hang động yêu quái quanh Hoa Quả Sơn. Họ lần đầu lộ diện sau khi Tôn Ngộ Không đoạt được binh khí ở nước Ngạo Lai. Khi ấy, hơn bốn vạn con khỉ tụ tập hỗn loạn, náo động cả núi rừng. Một quần thể đông đảo như vậy nhưng hoàn toàn thiếu tổ chức, giống như một đội quân không chỉ huy, sớm muộn cũng tự tan rã. Chính sự hỗn loạn này đã "gọi" bảy mươi hai động yêu vương xuất hiện, như thể họ đã luôn chờ sẵn thời khắc đó.
Điều khiến người đọc thắc mắc là: Hoa Quả Sơn vốn không chỉ có Thủy Liêm Động, vậy trước đó bảy mươi hai động yêu vương ở đâu? Họ sống cùng núi với đàn khỉ nhưng chưa từng xung đột, chưa từng lộ diện. Sự tồn tại lặng lẽ ấy cho thấy họ không phải yêu quái tầm thường, mà là một thế lực được sắp đặt sẵn.
Sự xuất hiện của bảy mươi hai động yêu vương đã mang đến cho Tôn Ngộ Không điều quan trọng nhất: kỷ luật, tổ chức và quân sự hóa. Chính họ đã biến đám khỉ vô tổ chức thành một đội quân chỉnh tề, có cờ xí, trống trận, giáp trụ, hàng ngũ nghiêm minh. Hoa Quả Sơn từ một "sơn trại tạm bợ" nhanh chóng trở thành một thế lực quân sự thực thụ. Ngay cả danh xưng Tề Thiên Đại Thánh mà Tôn Ngộ Không tự phong, cũng xuất phát từ đề xuất của Độc Giác Quỷ Vương, một trong những thủ lĩnh thuộc hệ thống này.
Nguồn gốc thực sự của bảy mươi hai động yêu vương, theo nhiều chi tiết trong nguyên tác, có thể lần ngược về sự kiện liên quan đến Na Tra. Trong hồi 83 Tây Du Ký có nhắc đến việc Như Lai sau khi cứu sống Na Tra đã sai ông dùng pháp lực hàng phục chín mươi sáu động yêu ma. Điều quan trọng là "hàng phục" chứ không phải tiêu diệt. Sau quá trình chỉnh lý, chín mươi sáu động được quy về bảy mươi hai động, tương ứng với quan niệm Phật giáo về bảy mươi hai phiền não và bảy mươi hai vị Bồ Tát, mỗi vị quản một động. Nói cách khác, bảy mươi hai động yêu vương đã sớm quy phục Như Lai, trở thành lực lượng nằm trong hệ thống Phật môn.
Chính vì vậy, họ âm thầm bảo hộ Tôn Ngộ Không từ thuở sơ khai, bảo đảm cho sự trưởng thành "đúng quỹ đạo". Khi thiên đình phát binh vây đánh Hoa Quả Sơn, nguyên tác ghi rõ: thiên binh chỉ bắt bảy mươi hai động yêu vương và Độc Giác Quỷ Vương, còn Tôn Ngộ Không cùng đàn khỉ gần như không hề hấn gì. Một cuộc "bắt giữ" kỳ lạ, nơi những kẻ bị bắt dường như chủ động xông lên tuyến đầu, còn lực lượng trung tâm thì an toàn rút lui.
Sau đó, khi Nhị Lang Thần phóng hỏa đốt núi, đàn khỉ tổn thất nặng nề, nhưng những kẻ sống sót đều là tinh anh. Tuy nhiên, về sau họ vẫn bị thợ săn ức hiếp, cho thấy sức chiến đấu của Hoa Quả Sơn không còn như trước. Lý do rất rõ ràng: bảy mươi hai động yêu vương đã hoàn toàn biến mất.
Tây Du Ký không hề nói rõ kết cục của bảy mươi hai động yêu vương và Độc Giác Quỷ Vương. Họ không bị xử tử, cũng không tái xuất. Nhiều giả thuyết cho rằng họ được bí mật điều chuyển đến các địa bàn khác như Sư Đà Lĩnh, Sư Đà Quốc, tiếp tục đóng vai trò quân cờ chiến lược của Như Lai. Trên hành trình thỉnh kinh, phần lớn yêu quái đều bị tiêu diệt, nhưng một số thế lực lớn vẫn tồn tại, càng củng cố khả năng rằng Như Lai đã sớm an bài số phận cho họ.
Nhìn lại toàn bộ hành trình của Tôn Ngộ Không, có thể thấy bảy mươi hai động yêu vương chính là những kẻ gieo mầm bạo lực và chiến tranh vào con đường trưởng thành của Ngộ Không, gián tiếp thúc đẩy đại náo thiên cung và mở ra thiên sử thỉnh kinh. Nếu không có họ, Hoa Quả Sơn không thể thành quân, Tôn Ngộ Không khó có thể đi xa đến vậy. Chính sự xuất hiện chóng vánh rồi biến mất không dấu vết ấy đã khiến bảy mươi hai động yêu vương trở thành thế lực bí ẩn nhất Tây Du Ký, một mắt xích thầm lặng nhưng có sức nặng quyết định toàn bộ cục diện.
