Từ lần phát sóng chính thức vào dịp Tết Nguyên đán năm 1986 đến nay, Tây Du Ký bản CCTV vẫn được xem là một trong những hiện tượng hiếm có của truyền hình châu Á. Bộ phim không chỉ gắn liền với tuổi thơ của nhiều thế hệ khán giả Trung Quốc mà còn trở thành tác phẩm kinh điển quen thuộc với đông đảo người xem Việt Nam. Sau bốn thập kỷ, dù kỹ xảo đã cũ, nhịp dựng không còn hợp hoàn toàn với thị hiếu hiện đại, tác phẩm vẫn được phát đi phát lại hơn 4.000 lần và gần như chưa bao giờ đánh mất vị trí đặc biệt trong lòng công chúng.
Tây Du Ký 1986 được khởi quay từ năm 1982, phát sóng 11 tập đầu vào năm 1986 và hoàn thiện trọn bộ 25 tập vào năm 1988. Ở thời điểm ra đời, đây là một dự án truyền hình có quy mô đặc biệt lớn, nhất là khi dòng phim thần thoại vẫn còn là vùng đất gần như mới mẻ với màn ảnh nhỏ Trung Quốc. Trong điều kiện kỹ thuật hạn chế, ê-kíp chỉ có một máy quay, kinh phí eo hẹp và gần như phải tự tìm cách xử lý mọi cảnh quay kỳ ảo bằng những phương pháp thủ công.
Nhìn bằng tiêu chuẩn hôm nay, nhiều cảnh bay lượn, biến hóa hay đấu phép trong phim có thể bị xem là thô sơ. Dây cáp đôi khi còn lộ, kỹ xảo khói mây, hóa thân, long cung hay thiên đình đều mang dấu ấn rõ rệt của một thời làm phim thiếu thiết bị. Thế nhưng, chính sự mộc mạc ấy lại tạo nên cảm giác gần gũi và chân thành. Thay vì che lấp cảm xúc bằng công nghệ, bộ phim chinh phục khán giả bằng trí tưởng tượng, công sức lao động và tinh thần làm nghề nghiêm túc của cả đoàn phim.
Một trong những yếu tố giúp Tây Du Ký sống lâu trong ký ức đại chúng là phần âm nhạc. Giai điệu mở đầu Vân Cung Tấn Âm đến nay vẫn được xem là một trong những bản nhạc phim kinh điển nhất của truyền hình Hoa ngữ. Sự kết hợp giữa âm thanh điện tử, nhạc cụ dân tộc và tiết tấu mạnh đã tạo nên cảm giác vừa huyền ảo vừa hào sảng. Bên cạnh đó, Dám Hỏi Đường Ở Phương Nào trở thành ca khúc gắn liền với tinh thần vượt gian khó, còn Nữ Nhi Tình lại chạm đến tầng cảm xúc mềm mại, da diết của câu chuyện thỉnh kinh.
Sức sống của bộ phim còn nằm ở dàn diễn viên. Lục Tiểu Linh Đồng đã tạo nên hình tượng Tôn Ngộ Không gần như không thể thay thế, từ ánh mắt tinh quái, động tác nhanh nhẹn đến dáng vẻ ngang tàng của Tề Thiên Đại Thánh. Mã Đức Hoa khiến Trư Bát Giới vừa tham ăn, lười biếng, vừa đáng yêu và rất đời. Sa Tăng, Đường Tăng cùng hàng loạt vai phụ như Như Lai, Thái Thượng Lão Quân, Trấn Nguyên Đại Tiên, Bạch Cốt Tinh, Nữ Vương Nữ Nhi Quốc hay Hằng Nga đều để lại dấu ấn riêng dù thời lượng xuất hiện không nhiều.
Điều đáng quý là hầu hết diễn viên đều diễn bằng sự tận tâm. Có người phải mang lớp hóa trang nặng suốt nhiều giờ, có người đảm nhận nhiều vai khác nhau để tiết kiệm chi phí, có người xuất thân từ kinh kịch, múa, sân khấu truyền thống nên từng ánh mắt, dáng đi, cách xoay người đều mang tính biểu diễn rõ nét. Nhờ vậy, thế giới thần tiên, yêu quái trong Tây Du Ký không chỉ có màu sắc kỳ ảo mà còn đậm chất nghệ thuật dân gian.
Sau 40 năm, bộ phim vẫn tiếp tục được khán giả trẻ phát hiện lại qua mạng xã hội. Những câu thoại như "Ngươi là cứu binh do khỉ mời đến sao?", "Sư phụ lại bị yêu quái bắt rồi" hay "Ăn một gậy của lão Tôn đây" trở thành chất liệu cho meme, video chế và các cuộc thảo luận hài hước. Một tác phẩm ra đời trong thời truyền hình đen trắng lại có thể sống khỏe trong kỷ nguyên mạng xã hội, đó là điều không phải bộ phim nào cũng làm được.
Lý do Tây Du Ký 1986 được xem đi xem lại không chỉ nằm ở hoài niệm. Khi còn nhỏ, khán giả xem phim để mê Tôn Ngộ Không đánh yêu quái, cưỡi mây, đại náo thiên cung. Khi trưởng thành, họ lại nhìn thấy trong hành trình thỉnh kinh những tầng nghĩa khác: sự kiên trì của Đường Tăng, khuyết điểm rất người của Trư Bát Giới, sự trung thành lặng lẽ của Sa Tăng và cả những lựa chọn đầy tiếc nuối của các nhân vật nữ. Mỗi độ tuổi lại soi thấy một phần khác của chính mình trong chuyến đi ấy.
Tây Du Ký 1986 không phải tác phẩm hoàn hảo về mặt kỹ thuật, nhưng lại là minh chứng rõ nhất cho sức mạnh của sáng tạo chân thành. Bộ phim được làm trong thiếu thốn, nhưng không cẩu thả; giản dị về hình thức, nhưng giàu sức gợi; cũ về kỹ xảo, nhưng mới mãi về cảm xúc. Sau 40 năm, Đường Tăng vẫn cưỡi ngựa đi về phía Tây, Tôn Ngộ Không vẫn dò đường phía trước, Trư Bát Giới và Sa Tăng vẫn lặng lẽ theo sau. Còn khán giả, dù đã lớn lên, vẫn sẵn sàng dừng lại trước màn hình, bởi hành trình ấy không chỉ là đường đến Tây Thiên, mà còn là con đường ký ức của nhiều thế hệ.
