Kim Dung được nhớ đến với những đại hiệp tung hoành giang hồ, những màn đấu võ kinh điển và những chuyện tình khiến nhiều thế hệ độc giả say mê. Nhưng phía sau ánh hào quang của các nhân vật anh hùng là một thế giới đầy mất mát, nơi không ít người dù tài giỏi, thiện lương hay hết lòng vì tình yêu vẫn không thể có được một kết thúc trọn vẹn. Báo chí Trung Quốc từng nhận định Kim Dung rất giỏi viết bi kịch, bởi nhân vật của ông thường phải đối diện với những giới hạn mà võ công hay bản lĩnh cá nhân không thể vượt qua.
Trong số đó, Tiêu Phong có lẽ là hình tượng tiêu biểu nhất cho bi kịch của một người hùng. Sinh ra với thân phận Khất Đan nhưng lớn lên trong võ lâm Trung Nguyên, Tiêu Phong cả đời bị đẩy vào thế giằng co giữa hai cộng đồng mà nhân vật đều có tình cảm và trách nhiệm. Từ bang chủ Cái Bang được kính trọng, Tiêu Phong trở thành người bị nghi ngờ, truy đuổi rồi cuối cùng đứng giữa cuộc xung đột không thể hóa giải. Báo chí Trung Quốc từng gọi câu chuyện của Tiêu Phong là một dạng bi kịch anh hùng, khi nhân vật vừa có khả năng thay đổi cục diện nhưng lại không thể tự quyết định số phận của chính mình.
Bi kịch của Tiêu Phong càng đau đớn khi gắn với A Chu. Hai người tìm thấy nhau giữa lúc Tiêu Phong gần như mất tất cả, nhưng tình yêu tưởng có thể trở thành nơi nương tựa cuối cùng lại kết thúc bằng cái chết của A Chu. Nhân vật hy sinh để bảo vệ người mình yêu, còn Tiêu Phong từ đó mang theo nỗi đau không thể bù đắp. Nhân Dân nhật báo từng nhắc đến Tiêu Phong và A Chu như một trong những mối tình khiến người đọc day dứt nhất của Kim Dung, bởi họ từng có cơ hội sống một cuộc đời bình dị nhưng cuối cùng lại không thể chạm tới hạnh phúc ấy.
Nếu Tiêu Phong là bi kịch của người hùng, Trình Linh Tố lại đại diện cho bi kịch của một người phụ nữ yêu mà không được đáp lại. Thông minh, nhân hậu và sẵn sàng hy sinh, Trình Linh Tố âm thầm dành tình cảm cho Hồ Phỉ nhưng hiểu rằng trái tim người mình yêu không thuộc về mình. Đến cuối cùng, nhân vật dùng chính mạng sống để cứu Hồ Phỉ. The Paper dẫn lại nhận định của Nghê Khuông rằng Trình Linh Tố có thể được xem là một trong những người phụ nữ bi thương nhất trong thế giới Kim Dung.
Lý Mạc Sầu lại là một trường hợp khác. Nếu Trình Linh Tố chọn hy sinh thì Lý Mạc Sầu để tổn thương biến mình thành một con người đầy thù hận. Từng khao khát một tình yêu chân thành, nhân vật dần đánh mất bản thân sau khi bị phụ tình, biến nỗi đau thành sự cực đoan và cuối cùng chết trong biển lửa. Nhân Dân nhật báo cũng xếp Lý Mạc Sầu vào nhóm những nhân vật có số phận tình cảm đặc biệt bi thương của Kim Dung. Chính sự đối lập giữa tình yêu và thù hận khiến nhân vật này trở thành một trong những hình tượng nữ phản diện đáng nhớ nhất của võ hiệp.
Lâm Bình Chi cũng là một trong những số phận khiến người đọc khó quên. Từ một thiếu gia có cuộc sống bình thường, nhân vật chứng kiến gia đình tan nát rồi bước vào con đường báo thù. Những mất mát liên tiếp khiến Lâm Bình Chi ngày càng bị thù hận chi phối, cuối cùng đánh mất cả cuộc đời lẫn con người ban đầu. Cùng với Nhạc Linh San, nhân vật tạo nên một trong những tuyến bi kịch cay đắng nhất của Tiếu ngạo giang hồ, khi tình yêu không thể cứu hai con người đã bị tham vọng và thù hận cuốn đi.
Đinh Điển và Lăng Sương Hoa lại cho thấy Kim Dung có thể tạo ra bi kịch ngay cả với những người không bị cuốn vào tranh đoạt quyền lực. Họ yêu nhau nhưng bị chia cắt, chịu đựng những năm tháng đau khổ rồi cuối cùng đều phải trả giá bằng mạng sống. Nhân Dân nhật báo từng nhắc đến Đinh Điển và Lăng Sương Hoa như một mối tình tuyệt vọng nhưng chân thành, nơi tình yêu được chứng minh bằng chính sự hy sinh của hai người.
Ngoài những nhân vật kể trên, Kỷ Hiểu Phù, Chu Chỉ Nhược, A Tử, Du Thản Chi, Nhạc Linh San, Quách Tương hay Mộ Dung Phục cũng đều mang những dạng bi kịch riêng. Có người mất người mình yêu, có người bị chính tình yêu thay đổi, có người cả đời theo đuổi một điều không bao giờ thuộc về mình. Điểm chung là họ đều phải trả giá cho những lựa chọn, hoàn cảnh hoặc tham vọng vượt quá khả năng kiểm soát.
Có lẽ đây chính là điều khiến thế giới Kim Dung sống lâu hơn một câu chuyện võ hiệp thông thường. The Paper từng nhận xét rằng nếu nhìn nhân vật Kim Dung bằng thước đo thành công của đời sống thực tế, gần như không có quá nhiều người được xem là chiến thắng hoàn toàn. Ngay cả những đại hiệp lừng danh cũng có thể trở thành người thất bại trước tình yêu, thời cuộc hoặc chính bản thân mình.
Vì thế, những nhân vật bi kịch nhất của Kim Dung không chỉ đáng nhớ bởi kết thúc buồn. Họ khiến người đọc day dứt bởi phía sau những cuộc đấu tranh, ân oán và lựa chọn là những con người rất thật, biết yêu, biết đau, biết hy vọng nhưng đôi khi không đủ may mắn để giữ lấy điều mình mong muốn. Chính cách Kim Dung đặt con người trước những giới hạn ấy đã tạo nên chiều sâu cho thế giới võ hiệp và khiến những số phận bước ra từ trang sách vẫn được nhắc lại nhiều năm sau.
