Trong thế giới tiểu thuyết kiếm hiệp của Kim Dung, không thiếu những nữ chính để lại dấu ấn sâu đậm trong lòng độc giả. Những cái tên như Hoàng Dung, Tiểu Long Nữ hay Triệu Mẫn đều được xem là biểu tượng, không chỉ bởi nhan sắc mà còn nhờ cá tính, trí tuệ và hành trình trưởng thành đầy cuốn hút.
Tuy nhiên, giữa dàn nhân vật nữ được tôn vinh ấy, vẫn tồn tại một trường hợp đặc biệt, một nữ chính bị đánh giá là gây tranh cãi và khó được yêu mến nhất, đó chính là Viên Tử Y trong tác phẩm Phi Hồ ngoại truyện.
Nhiều độc giả không quen thuộc với nguyên tác thường nhầm lẫn giữa Phi Hồ ngoại truyện và Tuyết Sơn phi hồ, cho rằng nữ chính phải là Miêu Nhược Lan. Thực tế, đây là hai tác phẩm riêng biệt, dù cùng xoay quanh nhân vật Hồ Phỉ. Trong Phi Hồ ngoại truyện, câu chuyện tập trung vào mối quan hệ giữa Hồ Phỉ với Viên Tử Y và Trình Linh Tố, hoàn toàn không có sự xuất hiện của Miêu Nhược Lan. Trong đó, Viên Tử Y mới chính là người mà Hồ Phỉ dành trọn tình cảm.
Xét về thiết lập nhân vật, Viên Tử Y sở hữu đầy đủ yếu tố để trở thành một nữ chính lý tưởng: nhan sắc nổi bật, khí chất đặc biệt và vị trí trung tâm trong mạch truyện. Tuy nhiên, chính những lựa chọn và hành động của cô lại khiến hình tượng này trở nên gây tranh cãi. Trái ngược với Trình Linh Tố, người sẵn sàng hy sinh cả tính mạng vì Hồ Phỉ và được độc giả yêu mến bởi sự chân thành, Viên Tử Y lại bị đánh giá là ích kỷ, mâu thuẫn và thiếu nhất quán trong tình cảm.
Một trong những điểm khiến nhân vật này gây phản cảm chính là cách cô đối xử với cha ruột, Phượng Thiên Nam. Là một kẻ ác nổi tiếng, gây hại cho dân lành và thậm chí từng bạo hành vợ con, Phượng Thiên Nam lẽ ra phải là đối tượng bị lên án. Thế nhưng, Viên Tử Y lại nhiều lần tìm cách cứu ông ta, thậm chí đứng về phía cha để đối đầu với Hồ Phỉ, người đại diện cho chính nghĩa.
Khi Hồ Phỉ ra tay trừ hại, hành động vốn phù hợp với tinh thần hiệp nghĩa, Viên Tử Y vẫn kiên quyết bảo vệ cha, bất chấp hậu quả đối với người khác. Quyết định này khiến không ít độc giả cảm thấy khó chấp nhận, bởi nó đi ngược lại chuẩn mực đạo lý quen thuộc trong thế giới kiếm hiệp của Kim Dung.
Không dừng lại ở đó, đời sống tình cảm của Viên Tử Y cũng là yếu tố khiến hình tượng nhân vật trở nên "mất điểm". Xuất thân là một nữ ni, từng quy y cửa Phật, cô đáng lẽ phải giữ giới luật nghiêm ngặt. Thế nhưng, chính Viên Tử Y lại là người chủ động khơi gợi mối quan hệ tình cảm với Hồ Phỉ, kéo anh vào vòng xoáy cảm xúc.
Khi tình cảm đã nảy nở, cô lại lựa chọn rút lui vì sợ hãi lời thề năm xưa, để lại Hồ Phỉ trong dở dang. Sự mâu thuẫn giữa hành động và lựa chọn này khiến nhân vật bị nhìn nhận là thiếu trách nhiệm và không rõ ràng trong tình cảm, một điểm trừ lớn so với những nữ chính khác của Kim Dung.
Đặt cạnh những nhân vật như Chu Chỉ Nhược, sự khác biệt càng trở nên rõ rệt. Dù Chu Chỉ Nhược cũng từng gây tranh cãi với nhiều quyết định cực đoan, cô vẫn được nhìn nhận là người dám yêu dám hận, sẵn sàng đánh đổi để theo đuổi lựa chọn của mình. Trong khi đó, Viên Tử Y lại bị đánh giá là thiếu dứt khoát, luôn đứng giữa ranh giới của trách nhiệm và cảm xúc mà không thực sự lựa chọn điều gì một cách trọn vẹn.
Chính vì vậy, dù sở hữu vẻ ngoài nổi bật và vị trí nữ chính, Viên Tử Y vẫn không thể chiếm được thiện cảm của độc giả. Trái lại, Trình Linh Tố, người không có lợi thế về nhan sắc, lại được yêu quý bởi tấm lòng và sự hy sinh. Về phía Hồ Phỉ, nhân vật này cũng phản ánh một thực tế rất "đời": dù cảm động trước tình cảm của Trình Linh Tố, anh vẫn bị thu hút bởi vẻ đẹp của Viên Tử Y.
Điều này càng khiến câu chuyện tình trong Phi Hồ ngoại truyện trở nên day dứt, đồng thời góp phần lý giải vì sao Viên Tử Y, dù là trung tâm của mối tình, lại trở thành một trong những nữ chính gây nhiều tranh cãi nhất trong thế giới Kim Dung.
