Nhắc đến Thần Điêu Đại Hiệp, không ít khán giả sẽ nhớ ngay đến lần Hoa Sơn luận kiếm thứ ba, sự kiện khép lại một giai đoạn huy hoàng của võ lâm Trung Nguyên. So với những màn quyết đấu tay đôi xuất hiện xuyên suốt tác phẩm, Hoa Sơn luận kiếm luôn mang ý nghĩa đặc biệt khi quy tụ những cao thủ đứng trên đỉnh cao võ học.
Trong toàn bộ hệ thống tiểu thuyết của Kim Dung, sự kiện này chỉ diễn ra ba lần, lần đầu Vương Trùng Dương đánh bại quần hùng để giành danh hiệu thiên hạ đệ nhất; lần thứ hai Âu Dương Phong trong trạng thái tẩu hỏa nhập ma lại bất ngờ trở thành người chiến thắng; còn lần cuối, các cao thủ không còn phân định thắng thua bằng giao đấu mà cùng tôn Chu Bá Thông là người đứng đầu võ lâm.
Tuy nhiên, với nhiều độc giả, người có thực lực mạnh nhất ở thời điểm cuối Thần Điêu Đại Hiệp lại không phải Chu Bá Thông, mà chính là Dương Quá. Khi ấy, Dương Quá cùng Quách Tĩnh, Hoàng Dược Sư, Nhất Đăng đại sư và Chu Bá Thông đều đã bước vào hàng ngũ những đại tông sư nổi tiếng nhất thiên hạ. Xét về bề dày nội lực, các bậc tiền bối có thể nhỉnh hơn Dương Quá, nhưng tuổi tác cũng khiến họ khó duy trì trạng thái sung mãn nếu phải giao chiến kéo dài như những lần Hoa Sơn luận kiếm trước đây, vốn có thể diễn ra suốt nhiều ngày đêm.
Bởi vậy, không ít người cho rằng Dương Quá mới là nhân vật xứng đáng với danh hiệu đệ nhất thiên hạ vào cuối truyện. Thế nhưng, nếu đọc kỹ nguyên tác, Kim Dung dường như đã cài cắm một nhân vật đặc biệt mà nhiều bản chuyển thể truyền hình gần như lược bỏ hoặc không khai thác đầy đủ. Đó là Giác Viễn đại sư, vị hòa thượng canh giữ Tàng Kinh Các của Thiếu Lâm.
Sau khi Hoa Sơn luận kiếm kết thúc, khi các cao thủ lần lượt xuống núi, Dương Quá là người rời đi cuối cùng. Đúng lúc ấy, một giọng nói vang lên giữa núi rừng, yêu cầu hai kẻ đã lấy cắp kinh thư xuất hiện. Điều khiến Dương Quá kinh ngạc không phải nội dung câu nói, mà là nội lực ẩn chứa trong âm thanh ấy. Chỉ với một tiếng gọi, người phát ra đã cho thấy công lực tinh thuần đến mức ngay cả Dương Quá cũng phải thừa nhận bản thân chưa từng gặp một cao thủ như vậy.
Người vừa xuất hiện chính là Giác Viễn. Dù không nổi danh trong giang hồ, vị cao tăng này lại âm thầm tu luyện Cửu Dương Chân Kinh, bộ võ học sau này có ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ thế giới võ hiệp Kim Dung. Thời điểm đó, bộ kinh bị Doãn Khắc Tây và Tiêu Tương Tử đánh cắp khỏi Thiếu Lâm, còn Giác Viễn được giao nhiệm vụ truy tìm.
Chính sự kiện này đã tạo nên một bước ngoặt lớn cho dòng thời gian của Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Trong quá trình truy đuổi, Dương Quá đã chỉ điểm cho Trương Quân Bảo, thiếu niên sau này trở thành Trương Tam Phong, giúp nhân vật này đánh bại Doãn Khắc Tây. Tuy nhiên, Cửu Dương Chân Kinh vẫn không được tìm thấy vì tên trộm đã giấu bộ kinh bên trong bụng một con vượn rồi chết trước khi kịp tiết lộ bí mật. Sau đó, lời trăng trối về vị trí cất giấu bị truyền đạt sai, khiến tung tích bộ kinh tiếp tục rơi vào màn bí ẩn.
Ít lâu sau, Trương Quân Bảo bị phát hiện lén học võ công trong Thiếu Lâm và đứng trước nguy cơ bị phế bỏ toàn bộ võ học. Chính Giác Viễn đã bất chấp quy định của môn phái để cứu Trương Quân Bảo. Vị cao tăng bí mật đưa thiếu niên này rời khỏi Thiếu Lâm, đồng thời đọc thuộc lòng toàn bộ khẩu quyết Cửu Dương Chân Kinh trên đường chạy trốn. Những câu tâm pháp như: "Người mạnh mặc người mạnh, gió mát vẫn thổi qua núi; người ngang ngược mặc người ngang ngược, trăng sáng vẫn soi dòng sông", về sau trở thành nền tảng giúp Trương Quân Bảo lĩnh ngộ võ học, sáng lập phái Võ Đang và trở thành Trương Tam Phong lừng danh.
Chính vì vậy, nhiều độc giả cho rằng giá trị lớn nhất của Giác Viễn không nằm ở số lần ra tay hay những trận quyết đấu, mà ở cảnh giới võ học mà vị cao tăng này đạt được. Dù chưa từng chính thức tranh đoạt danh hiệu thiên hạ đệ nhất, nội lực tinh thuần của Giác Viễn khiến ngay cả Dương Quá cũng phải kinh ngạc. Đồng thời, nhân vật này còn là mắt xích quan trọng kết nối Thần Điêu Đại Hiệp với Ỷ Thiên Đồ Long Ký, mở đường cho sự ra đời của Võ Đang và truyền thừa võ học kéo dài suốt nhiều thế hệ.
Bởi thế, nếu chỉ xét những màn giao đấu, Dương Quá vẫn là một trong những cao thủ xuất sắc nhất cuối Thần Điêu Đại Hiệp. Nhưng nếu nhìn ở góc độ cảnh giới nội công và ảnh hưởng đối với toàn bộ thế giới kiếm hiệp Kim Dung, Giác Viễn mới là nhân vật được nhiều độc giả đánh giá là sở hữu nền tảng võ học sâu không kém, thậm chí còn vượt lên trên vị Thần Điêu đại hiệp nổi tiếng.
