Việc dự án điện ảnh Hoàng hậu cuối cùng công bố dàn diễn viên những ngày qua đã kéo theo nhiều cuộc thảo luận về hình tượng Nam Phương Hoàng hậu trên màn ảnh.
Bên cạnh những ý kiến dành cho ê-kíp mới, cái tên được nhắc đến nhiều nhất lại là PGS.TS Trần Yến Chi, nữ diễn viên từng đảm nhận vai Nam Phương Hoàng hậu trong bộ phim truyền hình Ngọn nến hoàng cung phát sóng năm 2004.
Hai thập kỷ đã trôi qua, hình ảnh vị hoàng hậu cuối cùng của triều Nguyễn qua diễn xuất của Yến Chi vẫn được nhiều khán giả xem là một chuẩn mực của dòng phim lịch sử Việt Nam. Không chỉ gây ấn tượng bằng ngoại hình phù hợp với nhân vật, nữ diễn viên còn tạo nên sức sống lâu dài nhờ lối diễn tiết chế, giàu chiều sâu và cách thể hiện đúng tinh thần của một người phụ nữ mang trên vai cả trách nhiệm gia đình lẫn biến động của thời cuộc.
Thời điểm nhận lời tham gia Ngọn nến hoàng cung, Yến Chi đang chuẩn bị bảo vệ luận văn thạc sĩ. Việc đồng thời theo đuổi công việc học thuật và hóa thân thành một nhân vật lịch sử nổi tiếng khiến áp lực dành cho bà lớn hơn nhiều so với những vai diễn trước đó.
Trong nhiều lần chia sẻ, nữ nghệ sĩ cho biết bà dành gần như toàn bộ thời gian nghiên cứu tư liệu, tìm hiểu về cuộc đời Nam Phương Hoàng hậu để hiểu tâm lý nhân vật trước khi bước vào phim trường. Từ dáng đi, ánh mắt, cách ngồi, giọng nói đến từng cử chỉ đều được bà xây dựng cẩn thận với mong muốn tái hiện một hình tượng vừa gần với lịch sử, vừa phù hợp ngôn ngữ điện ảnh.
Đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng từng đánh giá cao sự nghiêm túc của Yến Chi trong quá trình làm phim. Chính sự chuẩn bị kỹ lưỡng ấy đã giúp nhân vật hiện lên bằng vẻ đẹp điềm tĩnh, nền nã thay vì chỉ dừng lại ở hình thức của một bậc mẫu nghi. Nhiều khán giả đến nay vẫn nhớ phân đoạn Nam Phương Hoàng hậu đứng trước những biến động của triều Nguyễn, khi mọi cảm xúc được truyền tải chủ yếu qua ánh mắt và sự im lặng nhiều hơn lời thoại.
Vai diễn nhanh chóng trở thành dấu mốc lớn nhất trong sự nghiệp diễn xuất của Yến Chi. Sau thành công của Ngọn nến hoàng cung, bà chỉ xuất hiện thêm một lần trên màn ảnh với Dòng sông huynh đệ trước khi gần như rút khỏi hoạt động phim ảnh để tập trung cho công việc đào tạo và nghiên cứu.
Con đường của Trần Yến Chi khác với nhiều diễn viên cùng thời. Khi đang sở hữu danh tiếng và nhiều cơ hội phát triển, bà lựa chọn gắn bó với giảng đường thay vì tiếp tục theo đuổi ánh đèn sân khấu. Quyết định này giúp bà trở thành một trong số rất ít nghệ sĩ biểu diễn tại Việt Nam vừa có dấu ấn nghề nghiệp, vừa đạt học hàm Phó Giáo sư và học vị Tiến sĩ Nghệ thuật học.
Sinh năm 1967 tại Hà Nội trong gia đình có truyền thống nghệ thuật, Trần Yến Chi là con gái của nhà văn, biên kịch Trần Kim Thành. Trước khi bén duyên với sân khấu, bà từng học chuyên Toán tại Trường THPT Nguyễn Gia Thiều và có ý định thi vào Đại học Bách khoa. Bước ngoặt chỉ đến khi bà quyết định theo học Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, nơi bà tốt nghiệp thủ khoa khóa đầu tiên ngành Diễn viên trước khi được giữ lại làm giảng viên.
Sau khi chuyển công tác vào TP.HCM từ năm 1995, Yến Chi tiếp tục gắn bó với Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh TP.HCM. Trải qua nhiều năm giảng dạy và nghiên cứu, bà từng đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý chuyên môn và hiện là Trưởng phòng Đào tạo của nhà trường.
Song song với công tác đào tạo, nữ nghệ sĩ còn tham gia nghiên cứu khoa học, dàn dựng sân khấu và hướng dẫn nhiều thế hệ diễn viên trẻ. Năm 2023, bà được trao Giải Mai Vàng Tri ân nhằm ghi nhận những đóng góp bền bỉ cho lĩnh vực nghệ thuật biểu diễn và giáo dục.
Khác với nhiều nghệ sĩ cùng thế hệ, Trần Yến Chi gần như không xuất hiện trên mạng xã hội hay các sự kiện giải trí. Bà duy trì nhịp sống kín tiếng, dành phần lớn thời gian cho công việc giảng dạy, nghiên cứu và các hoạt động chuyên môn. Chính sự lựa chọn đó khiến mỗi lần tên tuổi của bà được nhắc lại đều gắn với giá trị nghề nghiệp thay vì những câu chuyện bên lề.
Việc hình tượng Nam Phương Hoàng hậu tiếp tục trở thành chủ đề được quan tâm trong năm 2026 cũng giúp khán giả có dịp nhìn lại vai diễn từng tạo dấu ấn của Yến Chi. Dù điện ảnh luôn cần những góc nhìn và cách tiếp cận mới đối với cùng một nhân vật lịch sử, phiên bản trong Ngọn nến hoàng cung vẫn giữ vị trí đặc biệt nhờ sự dung hòa giữa yếu tố lịch sử và cảm xúc điện ảnh.
Sau hơn 20 năm, Trần Yến Chi không còn hoạt động sôi nổi trước ống kính, nhưng mỗi khi nhắc đến Nam Phương Hoàng hậu trên màn ảnh Việt, tên tuổi của bà vẫn xuất hiện như một điểm tham chiếu. Đó là thành quả của một vai diễn được xây dựng bằng sự nghiên cứu nghiêm túc, tinh thần nghề nghiệp bền bỉ và lựa chọn dành cả sự nghiệp để cống hiến cho nghệ thuật theo nhiều cách khác nhau.
