Kim Dung, cây bút huyền thoại của văn học võ hiệp Trung Hoa, đã để lại 15 tác phẩm kinh điển, từ bộ Phi tuyết liên thiên xạ bạch lộc, tiếu thư thần hiệp ỷ bích uyên cho tới truyện ngắn Việt Nữ Kiếm. Trong thế giới giang hồ rộng lớn ấy, vô số môn phái võ học xuất hiện, mỗi nơi đều sở hữu những tuyệt kỹ và truyền thuyết riêng. Vì vậy, câu hỏi môn phái nào mạnh nhất trong tiểu thuyết Kim Dung luôn khiến độc giả tranh luận suốt nhiều thập kỷ.
Khi nhắc tới môn phái mạnh nhất, nhiều người thường nghĩ ngay tới Tiêu Dao phái trong Thiên Long Bát Bộ. Người sáng lập môn phái này là Tiêu Dao Tử, một bậc kỳ tài võ học đã sáng tạo ra hàng loạt tuyệt học nổi danh như Bắc Minh Thần Công, Tiểu Vô Tướng Công và Bát Hoang Lục Hợp Duy Ngã Độc Tôn Công. Không chỉ dừng ở nội công, ông còn để lại những tuyệt kỹ thân pháp và quyền pháp như Lăng Ba Vi Bộ, Thiên Sơn Chiết Mai Thủ và Thiên Sơn Lục Dương Chưởng.
Các đệ tử của Tiêu Dao Tử gồm Vô Nhai Tử, Lý Thu Thủy và Thiên Sơn Đồng Mỗ, được gọi chung là Tiêu Dao Tam Lão, đều là cao thủ tuyệt đỉnh. Tuy nhiên, môn phái này lại sớm suy tàn vì những ân oán cá nhân. Đinh Xuân Thu, đồ đệ của Vô Nhai Tử, phản bội sư môn, lập ra Tinh Tú phái và gây ra nhiều biến cố trong giang hồ. Cuối Thiên Long Bát Bộ, Hư Trúc trở thành truyền nhân cuối cùng của Tiêu Dao phái, nhưng sang thời đại Xạ Điêu, cả Hư Trúc lẫn Linh Thứu cung đều biến mất khỏi võ lâm, khiến môn phái này gần như tuyệt tích.
Trái ngược với Tiêu Dao phái, trong tiểu thuyết Kim Dung tồn tại một môn phái vô cùng đặc biệt, là Cổ Mộ phái. Môn phái này không có đông đảo đệ tử, cũng không tranh giành quyền lực trong giang hồ, nhưng lại sản sinh ra những cao thủ đứng ở đỉnh cao võ học.
Cổ Mộ phái do Lâm Triều Anh sáng lập. Bà từng có mối tình phức tạp với Vương Trùng Dương, người sáng lập Toàn Chân giáo và cũng là cao thủ hàng đầu thời Xạ Điêu Anh Hùng Truyện. Sau khi tình cảm tan vỡ, Lâm Triều Anh đã ẩn cư trong cổ mộ gần Toàn Chân giáo, sáng lập một hệ thống võ học riêng và nghiên cứu kỹ lưỡng võ công của Toàn Chân để tìm ra cách khắc chế.
Theo lời của Khâu Xứ Cơ trong truyện, Lâm Triều Anh tuy qua đời sớm nhưng võ công của bà không hề kém Vương Trùng Dương. Sau khi bà mất, chính Vương Trùng Dương từng vào cổ mộ viếng tang và phát hiện ra những bí kíp võ học của bà đã nghiên cứu toàn diện để khắc chế Toàn Chân giáo. Điều đó khiến ông phải mất nhiều năm nghiên cứu và cuối cùng phải tham khảo Cửu Âm Chân Kinh mới tìm ra phương pháp hóa giải.
Người kế nhiệm Lâm Triều Anh là đệ tử của bà, cũng chính là sư phụ của Tiểu Long Nữ. Dù nhân vật này ít xuất hiện trong truyện, nhưng võ công của bà cực kỳ cao cường. Khi Tây Độc Âu Dương Phong từng xâm nhập cổ mộ, bà đã dễ dàng khống chế và điểm huyệt ông. Nếu không nhờ bí thuật nghịch chuyển kinh mạch để phá giải, Âu Dương Phong khó lòng thoát thân. Chỉ riêng chi tiết này cũng đủ cho thấy võ công của bà đạt đến cảnh giới cực cao.
Đệ tử nổi tiếng nhất của Cổ Mộ phái chính là Tiểu Long Nữ. Nàng tinh thông Ngọc Nữ kiếm pháp, Toàn Chân kiếm pháp và tuyệt kỹ song kiếm hợp bích. Sau khi được Chu Bá Thông chỉ điểm, Tiểu Long Nữ còn luyện thành "tả hữu hỗ bác", một kỹ năng hiếm thấy trong võ lâm. Trong trận chiến tại Trùng Dương cung, nàng chỉ dùng hơn 30 chiêu đã khiến Kim Luân Pháp Vương bị thương nặng, nếu không có người cứu viện thì vị quốc sư Mông Cổ này khó lòng thoát chết.
Một cao thủ khác của Cổ Mộ phái chính là Dương Quá, Thần Điêu đại hiệp. Thiên phú võ học của Dương Quá được xem là bậc nhất trong thế giới Kim Dung. Sau khi mất một cánh tay, anh luyện thành kiếm pháp của Độc Cô Cầu Bại với Huyền Thiết Trọng Kiếm. Đến tuổi 36, Dương Quá còn sáng tạo ra Ám Nhiên Tiêu Hồn Chưởng, một tuyệt kỹ được Hoàng Dược Sư đánh giá có thể sánh ngang với Hàng Long Thập Bát Chưởng.
Ở cuối Thần Điêu Hiệp Lữ, Dương Quá được tôn là một trong Tân Ngũ Tuyệt, đứng ngang hàng với những cao thủ hàng đầu như Quách Tĩnh, Hoàng Dược Sư, Nhất Đăng đại sư và Chu Bá Thông.
Đến thời Ỷ Thiên Đồ Long Ký, Cổ Mộ phái vẫn chưa tuyệt truyền. Trong đại hội Đồ Sư xuất hiện một nữ tử áo vàng bí ẩn, tự xưng họ Dương và nói câu nổi tiếng: "Thần Điêu hiệp lữ, tuyệt tích giang hồ". Nàng dễ dàng đánh bại Chu Chỉ Nhược, khi đó đã luyện thành nhiều tuyệt học từ Cửu Âm Chân Kinh. Nhiều độc giả tin rằng đây chính là hậu nhân của Dương Quá và Tiểu Long Nữ, đồng thời là chưởng môn đời sau của Cổ Mộ phái.
Nếu tính cả Lâm Triều Anh, sư phụ của Tiểu Long Nữ, Tiểu Long Nữ, Dương Quá và Hoàng Sam Nữ, Cổ Mộ phái chỉ có chưa tới 10 người trong suốt nhiều thế hệ. Tuy nhiên, môn phái nhỏ bé này lại sản sinh tới 5 cao thủ ngang tầm Vương Trùng Dương, một thành tích hiếm thấy trong toàn bộ thế giới kiếm hiệp Kim Dung.
Chính sự bí ẩn, ít người nhưng lại sở hữu võ học đỉnh cao đã khiến Cổ Mộ phái trở thành một trong những môn phái đặc biệt nhất trong vũ trụ kiếm hiệp Kim Dung, một huyền thoại võ lâm mà nhiều thế hệ độc giả vẫn nhắc tới cho đến tận ngày nay.
