Trong thế giới võ hiệp của Kim Dung, nữ nhân thường được đặt trong những khuôn mẫu khá rõ ràng. Có người dịu dàng, giàu đức hy sinh; có người sắc sảo nhưng bị tình yêu chi phối; cũng có người vì chấp niệm mà đi đến những lựa chọn cực đoan. Triệu Mẫn trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký lại xuất hiện với một vị trí khác. Nàng là quận chúa Mông Cổ, đứng về phía đối lập với các thế lực võ lâm Trung Nguyên và từng trực tiếp đối đầu với Trương Vô Kỵ. Thế nhưng càng đi sâu vào câu chuyện, nhân vật này càng vượt khỏi ranh giới đơn giản giữa chính và tà.
Ngay từ khi xuất hiện, Triệu Mẫn đã cho thấy mình không phải kiểu nữ nhân chỉ tồn tại để chờ nam chính bảo vệ. Là con gái Nhữ Dương Vương, nàng có địa vị, quyền lực và khả năng thao lược riêng. Triệu Mẫn từng sử dụng nhiều thủ đoạn để đạt mục đích, khiến không ít nhân vật võ lâm rơi vào thế bị động. Chính những hành động ấy khiến nàng dễ bị nhìn nhận như một nhân vật phản diện. Nhưng Kim Dung không xây dựng Triệu Mẫn như một người chỉ biết làm điều ác. Đằng sau sự quyết đoán là một con người thông minh, có chính kiến và luôn ý thức rõ mình muốn gì.
Điều khiến Triệu Mẫn khác biệt nằm ở khả năng chủ động lựa chọn. Nàng không chấp nhận để thân phận quận chúa, gia đình hay hoàn cảnh chính trị quyết định toàn bộ cuộc đời. Khi gặp Trương Vô Kỵ, Triệu Mẫn đứng trước một lựa chọn gần như không có lợi cho bản thân: yêu một người thuộc thế lực đối nghịch, thậm chí có thể khiến nàng phải từ bỏ nhiều thứ vốn đang có. Thay vì né tránh, nàng trực tiếp đối diện với tình cảm của mình và tìm cách giành lấy điều mình muốn.
Tình yêu với Trương Vô Kỵ vì thế trở thành bước ngoặt quan trọng giúp hình tượng Triệu Mẫn thay đổi trong mắt độc giả. Nếu ở đầu câu chuyện, nàng là người nhiều lần gây khó khăn cho nam chính, thì về sau, khán giả bắt đầu nhìn thấy một Triệu Mẫn sẵn sàng đánh đổi địa vị và những lợi ích vốn có để lựa chọn tình yêu. Điều đáng chú ý là Kim Dung không biến nàng thành một nữ nhân yếu đuối khi yêu. Ngược lại, Triệu Mẫn vẫn giữ được sự sắc sảo, quyết đoán và bản lĩnh vốn có. Nàng yêu một cách chủ động, thay vì chờ đợi người khác quyết định tương lai của mình.
Đây cũng là điểm khiến Triệu Mẫn thường được truyền thông và độc giả Trung Quốc nhắc đến như một trong những hình tượng nữ nhân đặc biệt của Kim Dung. Các bài phân tích về Ỷ Thiên Đồ Long Ký nhiều lần tập trung vào sự đối lập giữa Triệu Mẫn và Chu Chỉ Nhược, qua đó cho thấy cách hai nhân vật lựa chọn con đường hoàn toàn khác nhau khi đứng trước tình yêu, thân phận và những ràng buộc của thời cuộc. Nếu Chu Chỉ Nhược ngày càng bị mắc kẹt trong những yêu cầu của môn phái và chấp niệm cá nhân, Triệu Mẫn lại có xu hướng phá bỏ những giới hạn ấy để tìm kiếm cuộc sống mình mong muốn.
Điều đó khiến Triệu Mẫn không hoàn toàn là một “người tốt” theo cách thông thường. Nàng từng toan tính, từng dùng thủ đoạn và từng đặt lợi ích của bản thân lên trước. Nhưng chính sự không hoàn hảo ấy lại khiến nhân vật trở nên thuyết phục. Triệu Mẫn không cần phải được tẩy trắng hoàn toàn để trở thành người được yêu thích. Sức hút của nàng đến từ việc nhân vật có những mặt đối lập: vừa kiêu ngạo vừa tình cảm, vừa mạnh mẽ vừa có những phút yếu lòng, vừa quyết đoán nhưng vẫn có khả năng thay đổi khi nhận ra điều mình thực sự trân trọng.
Sau nhiều năm, Triệu Mẫn vẫn giữ được vị trí đặc biệt trong số những nữ nhân kinh điển của Kim Dung. Nàng không chỉ được nhớ đến bởi nhan sắc hay chuyện tình với Trương Vô Kỵ, mà còn bởi cách nhân vật bước qua những khuôn phép vốn thường dành cho nữ nhân trong thế giới võ hiệp. Triệu Mẫn có thể sai, có thể ích kỷ và có thể từng đứng ở phía đối lập, nhưng nàng luôn có quyền lựa chọn con đường của riêng mình.
Có lẽ đó mới là lý do Triệu Mẫn vượt qua định kiến về một nữ nhân phản diện. Kim Dung không biến nàng thành người tốt chỉ bằng cách xóa bỏ những toan tính trong quá khứ, mà để nhân vật tự chứng minh qua từng lựa chọn. Trong một giang hồ nơi con người thường bị ràng buộc bởi thân phận, môn phái và thời cuộc, Triệu Mẫn trở thành hình tượng của một nữ nhân dám bước ra khỏi khuôn mẫu. Chính sự chủ động ấy giúp nàng vượt khỏi câu chuyện của Ỷ Thiên Đồ Long Ký để trở thành một trong những nhân vật nữ có sức sống lâu bền nhất trong thế giới Kim Dung.
