Trong thế giới võ hiệp Kim Dung, Cửu Âm Chân Kinh và Cửu Dương Chân Kinh luôn được đặt vào hàng những bí kíp võ học tối thượng. Một bên nổi danh với hệ thống nội công, chiêu thức biến hóa và phương pháp luyện võ cực kỳ phong phú, bên còn lại tạo nên nền tảng nội lực hùng hậu, thuần dương, có khả năng hộ thể và hóa giải nhiều loại thương tổn. Bởi vậy, chuyện một người đồng thời có duyên với cả Cửu Âm lẫn Cửu Dương vốn đã hiếm, càng đặc biệt hơn khi hai nhân vật ấy từng là một đôi có hôn ước trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký.
Hai cái tên được nhắc tới chính là Trương Vô Kỵ và Chu Chỉ Nhược. Tuy nhiên, cần phân biệt rõ một chi tiết thường bị các bài viết võ hiệp trên mạng phóng đại, trong nguyên tác chính thống, không thể nói cả hai đều luyện thành trọn vẹn Cửu Âm Chân Kinh lẫn Cửu Dương Chân Kinh. Chính sự khác nhau về mức độ tiếp cận hai tuyệt học mới khiến câu chuyện của họ thú vị.
Trương Vô Kỵ là trường hợp rõ ràng nhất về Cửu Dương. Từ một thiếu niên bị Huyền Minh Thần Chưởng hành hạ bởi hàn độc, chàng tình cờ tìm thấy Cửu Dương Chân Kinh trong bụng bạch viên tại Côn Luân. Sau nhiều năm tu luyện, Trương Vô Kỵ không chỉ loại bỏ hàn độc mà còn sở hữu nguồn nội lực gần như vô tận, trở thành nền móng để chàng nhanh chóng lĩnh hội Càn Khôn Đại Na Di, Thái Cực quyền, Thái Cực kiếm và võ công trên Thánh Hỏa Lệnh.
Cửu Dương vì thế gần như là "hệ điều hành" cho toàn bộ võ học của Trương Vô Kỵ. Không có nguồn nội lực ấy, rất khó tưởng tượng chàng có thể trong thời gian ngắn đạt tới cảnh giới đủ sức một mình đối đầu nhiều cao thủ hàng đầu tại Quang Minh Đỉnh.
Duyên của Trương Vô Kỵ với Cửu Âm đến muộn hơn. Sau khi bí mật bên trong Ỷ Thiên kiếm và Đồ Long đao được làm sáng tỏ, chàng cuối cùng nắm được những di vật võ học do Quách Tĩnh và Hoàng Dung để lại, trong đó có nội dung liên quan tới Cửu Âm Chân Kinh. Nhưng nguyên tác không dành một quá trình cụ thể để mô tả Trương Vô Kỵ khổ luyện rồi vận dụng Cửu Âm trong thực chiến giống như Cửu Dương. Vì vậy, nói chàng "luyện thành Cửu Âm" là bước đi xa hơn những gì Kim Dung trực tiếp thể hiện.
Chu Chỉ Nhược lại đi theo con đường gần như ngược lại. Từ nhỏ gia nhập Nga Mi, nàng được truyền võ học của môn phái, trong đó có Nga Mi Cửu Dương Công. Môn nội công này có nguồn gốc từ phần Cửu Dương mà Quách Tương nghe được khi Giác Viễn đại sư tụng đọc trước lúc qua đời. Từ những phần ghi nhớ khác nhau của Quách Tương, Trương Quân Bảo và Vô Sắc thiền sư, về sau hình thành Nga Mi Cửu Dương Công, Võ Đang Cửu Dương Công và Thiếu Lâm Cửu Dương Công.
Điều đó đồng nghĩa Chu Chỉ Nhược thực sự có nền tảng liên quan đến Cửu Dương, nhưng không phải bản Cửu Dương Chân Kinh hoàn chỉnh như Trương Vô Kỵ. Khoảng cách giữa hai người ở phương diện nội lực vì thế rất lớn.
Bước ngoặt của Chu Chỉ Nhược xuất hiện sau khi nàng thực hiện di mệnh của Diệt Tuyệt sư thái, phá bí mật của Ỷ Thiên kiếm và Đồ Long đao để lấy những thứ được cất giấu bên trong. Từ đó, Chu Chỉ Nhược tu luyện võ học thuộc Cửu Âm Chân Kinh, nổi bật nhất là những chiêu thức khiến người ngoài kinh hãi bởi tốc độ và sự quỷ dị.
Tại Đồ Sư đại hội, võ công của Chu Chỉ Nhược khiến không ít cao thủ bất ngờ. Cửu Âm Bạch Cốt Trảo cùng tiên pháp kỳ dị tạo cảm giác nàng đã bước vào hàng tuyệt đỉnh. Nhưng đây cũng là lúc Kim Dung cho thấy sự khác biệt giữa "võ công gây bất ngờ" và "căn cơ võ học thực sự".
Chu Chỉ Nhược chủ yếu chọn con đường tốc thành. Khi gặp những cao thủ có kiến thức và nền tảng vững chắc, ưu thế ấy nhanh chóng giảm sút. Đặc biệt, Hoàng Sam nữ tử, hậu nhân của Dương Quá, có nguồn truyền thừa Cửu Âm chính thống hơn, đã áp đảo Chu Chỉ Nhược bằng chính loại võ công tưởng như là sở trường của nàng. Cảnh giao đấu này cũng trở thành một trong những màn "phá giải võ công bằng chính võ công ấy" nổi tiếng nhất Ỷ Thiên Đồ Long Ký.
Điều thú vị là Trương Vô Kỵ và Chu Chỉ Nhược từng có tình cảm sâu đậm, thậm chí tiến tới hôn lễ, nhưng cuối cùng không thể trở thành phu thê. Trên phương diện võ học, họ cũng giống hai đường thẳng giao nhau rồi tách khỏi nhau: Trương Vô Kỵ đạt tới đỉnh cao Cửu Dương và sau đó sở hữu Cửu Âm, còn Chu Chỉ Nhược được truyền một nhánh Cửu Dương rồi nổi danh nhờ Cửu Âm.
Vì thế, gọi Trương Vô Kỵ và Chu Chỉ Nhược là "cặp đôi cùng luyện thành Cửu Âm và Cửu Dương" chưa thật chính xác. Nhưng nếu nói đây là đôi nam nữ có mối liên hệ hiếm có nhất với cả hai hệ tuyệt học trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký, họ gần như không có đối thủ.
Trớ trêu thay, hai bộ tuyệt học tượng trưng cho âm và dương có thể bổ trợ lẫn nhau, còn hai con người từng đứng trước lễ đường ấy lại không thể đi đến cuối cùng. Đó cũng là nét rất Kim Dung khi võ công có thể tìm được cách dung hòa, nhưng lòng người và tình yêu chưa bao giờ đơn giản như một bộ tâm pháp.
