Trong Thiên Long Bát Bộ, nếu nhắc đến những cao thủ bị đánh giá thấp nhất, nhiều độc giả sẽ nghĩ ngay đến Vô Nhai Tử hay một số nhân vật ẩn dật khác. Thế nhưng, có một người sở hữu võ công thâm hậu, được chính Kiều Phong thán phục, lại sớm bị Kim Dung cho rời khỏi sân khấu nên thường bị độc giả bỏ quên. Đó chính là Huyền Khổ đại sư.
So với những đại cao thủ nổi tiếng như Tảo Địa Tăng, Tiêu Viễn Sơn hay Mộ Dung Bác, Huyền Khổ xuất hiện không nhiều. Tuy nhiên, chỉ qua vài chi tiết ngắn ngủi, Kim Dung đã hé lộ đây là một nhân vật có thực lực cực kỳ đáng gờm.
Khi Kiều Phong trên hành trình truy tìm thân thế, anh tìm đến Thiếu Lâm Tự để gặp ân sư Huyền Khổ. Lúc ấy, Kiều Phong đã cố ý thu liễm khí tức, ẩn mình bên ngoài cửa sổ. Thế nhưng Huyền Khổ vẫn nhanh chóng phát hiện sự hiện diện của người bên ngoài.
Chi tiết này khiến ngay cả Kiều Phong cũng phải kinh ngạc. Anh tự nhận rằng với khả năng che giấu tung tích của mình, người bình thường dù đứng rất gần cũng khó phát hiện. Việc Huyền Khổ nhận ra có người đang ẩn nấp cho thấy nội công và cảm nhận của vị cao tăng đã đạt tới cảnh giới cực cao. Xuyên suốt Thiên Long Bát Bộ, số người khiến Kiều Phong thực lòng khâm phục không nhiều. Ngoài Tảo Địa Tăng, Đoàn Dự và Hư Trúc, Huyền Khổ là một trong số ít nhân vật được anh đánh giá cao về tu vi võ học.
Không chỉ có võ công, Huyền Khổ còn sở hữu tâm cảnh đáng nể. Khi Kiều Phong bước vào phòng, anh mới phát hiện sư phụ đã bị trọng thương từ trước và chỉ đang dùng nội lực để duy trì sự sống.
Điều đáng chú ý là người đánh lén Huyền Khổ có ngoại hình rất giống Kiều Phong. Vì nhiều năm chưa gặp đồ đệ, vị cao tăng từng lầm tưởng chính Kiều Phong là hung thủ khiến mình trọng thương. Dù vậy, ông vẫn không hề bộc lộ sự oán hận hay tức giận. Sự từ bi và bao dung ấy khiến nhiều độc giả liên tưởng đến Tảo Địa Tăng. Cả hai đều là những nhân vật đã dung hòa được võ học với Phật pháp, đưa tâm tính và võ công lên một cảnh giới rất cao.
Có ý kiến cho rằng Huyền Khổ không thể là đại cao thủ bởi ông vẫn bị Tiêu Viễn Sơn đánh chết. Tuy nhiên, đây chưa hẳn là đánh giá công bằng. Nên nhớ rằng Tiêu Viễn Sơn vốn là một trong những nhân vật mạnh nhất thời đại. Tại sự kiện Nhạn Môn Quan, ông từng một mình đối đầu 21 cao thủ Trung Nguyên và giết chết 17 người. Đây là chiến tích khiến cả võ lâm phải kinh hãi.
Một nhân vật mạnh đến mức ấy nhưng vẫn lựa chọn đánh lén Huyền Khổ thay vì công khai giao chiến. Điều đó cho thấy vị cao tăng Thiếu Lâm hoàn toàn không phải đối thủ dễ đối phó.
Đáng tiếc, Huyền Khổ lại là nhân vật vừa xuất hiện đã bị Kim Dung cho rời khỏi câu chuyện. Nếu còn sống, với kinh nghiệm, uy tín và sự từng trải của mình, ông có thể sớm nhìn thấu nhiều bí mật liên quan đến thân thế Kiều Phong, từ đó làm thay đổi đáng kể diễn biến của tác phẩm.
Chính vì vậy, việc Huyền Khổ đại sư sớm qua đời không đơn thuần là kết cục của một nhân vật phụ, mà còn là dụng ý của Kim Dung nhằm duy trì những nút thắt và bi kịch làm nên sức hấp dẫn của Thiên Long Bát Bộ.
