Nếu chỉ nhìn vào võ công, những cái tên như Trương Tam Phong, Độc Cô Cầu Bại hay Tiêu Phong thường chiếm phần lớn sự chú ý. Nhưng khi các tiểu thuyết Kim Dung được chuyển thể lên màn ảnh, chính những nhân vật giỏi quan sát, đoán tâm lý đối thủ và xử lý tình huống mới thường tạo ra các trường đoạn hấp dẫn nhất. Trí thông minh trong thế giới này cũng có nhiều dạng: người giỏi suy luận, người mạnh về chiến lược, người ứng biến cực nhanh, cũng có người sở hữu khả năng học hỏi hiếm thấy.
Xét trên những biểu hiện trực tiếp trong nguyên tác, Lệnh Hồ Xung có thể đứng ở vị trí thứ năm. Nhân vật trung tâm của Tiếu ngạo giang hồ thường mang dáng vẻ phóng khoáng, thích rượu, ghét lễ nghi và nhiều lần hành động theo cảm tính. Điều đó dễ khiến khán giả bỏ qua khả năng tư duy rất nhanh của anh. Khi đối đầu Điền Bá Quang trong giai đoạn võ công còn hạn chế, Lệnh Hồ Xung đã biết tận dụng tâm lý đối phương, đặt cược, thay đổi cách đánh và kéo cuộc chiến về thế có lợi cho mình.
Năng lực này càng thể hiện rõ khi Lệnh Hồ Xung tiếp xúc với Độc Cô Cửu Kiếm. Kiếm pháp của Phong Thanh Dương đòi hỏi người học phải thoát khỏi khuôn mẫu, nhìn ra sơ hở và biến hóa ngay trong lúc giao đấu. Lệnh Hồ Xung tiếp nhận hệ thống ấy rất nhanh, chứng minh trí tuệ võ học và khả năng phản ứng thuộc nhóm nổi bật trong các nhân vật chính của Kim Dung.
Vị trí thứ tư thuộc về Vi Tiểu Bảo. Nếu Lệnh Hồ Xung thông minh trong võ học, nhân vật của Lộc Đỉnh Ký lại là bậc thầy sinh tồn. Xuất thân từ tầng lớp thấp nhất, gần như không được giáo dục bài bản, Vi Tiểu Bảo vẫn có thể tồn tại giữa hoàng cung, Thiên Địa hội, Thần Long giáo và hàng loạt thế lực chính trị nguy hiểm.
Điểm mạnh lớn nhất của Vi Tiểu Bảo là đọc tình huống cực nhanh. Anh biết lúc nào nên nói thật, lúc nào cần nói dối, khi nào phải tỏ ra yếu thế và khi nào nên dựa vào quyền lực của người khác. Vi Tiểu Bảo có thể làm thân với Khang Hy, duy trì quan hệ với Trần Cận Nam, đối phó Ngô Tam Quế rồi xoay xở giữa những phe có lợi ích hoàn toàn đối lập. Đây không phải trí tuệ học thuật, mà là khả năng quan sát con người và thích nghi gần như bản năng.
Đứng thứ ba là Triệu Mẫn trong Ỷ Thiên Đồ Long Ký. Nếu xét riêng khả năng lập kế hoạch, nàng thậm chí có thể cạnh tranh vị trí đầu. Xuất thân từ phủ Nhữ Dương Vương, Triệu Mẫn có nguồn lực lớn nhưng điều đáng chú ý hơn là cách nàng sử dụng những nguồn lực ấy.
Kế hoạch khống chế cao thủ sáu đại phái, cách bố trí lực lượng tại Vạn An Tự hay những lần đối đầu Minh giáo cho thấy Triệu Mẫn luôn chuẩn bị nhiều tầng phương án. Nàng hiểu võ công của đối thủ, nắm tâm lý từng môn phái và thường xuyên đặt những nhân vật mạnh hơn mình vào thế bị động. Trên màn ảnh, đây cũng là lý do Triệu Mẫn luôn là một trong những nữ nhân vật giàu sức hút nhất của các bản chuyển thể Ỷ Thiên Đồ Long Ký: nàng chiến thắng chủ yếu bằng đầu óc trước khi cần tới võ lực.
Ở vị trí thứ hai là Hoàng Dung. Nữ chính Anh hùng xạ điêu gần như trở thành hình mẫu kinh điển cho kiểu nhân vật “quân sư” trong phim kiếm hiệp. Hoàng Dung có trí nhớ tốt, khả năng học võ nhanh, hiểu kỳ môn độn giáp, trận pháp, âm luật, ẩm thực và nhiều lĩnh vực khác.
Một trong những màn thể hiện nổi bật nhất là tại Thiết Thương Miếu, khi Hoàng Dung từng bước phân tích những dấu vết xung quanh cái chết của Giang Nam Thất Quái và buộc sự thật dần lộ diện. Cô cũng nhiều lần dùng kế đối phó Âu Dương Phong, Âu Dương Khắc và các đối thủ có võ công vượt xa mình. Đến Thần điêu đại hiệp, Hoàng Dung còn cho thấy năng lực tổ chức và nhìn đại cục khi cùng Quách Tĩnh bảo vệ Tương Dương.
Tuy nhiên, người có thể được đặt ở vị trí đầu tiên là Trình Linh Tố trong Phi hồ ngoại truyện. Nhân vật này không nổi tiếng bằng Hoàng Dung hay Triệu Mẫn, nhưng những gì nàng thể hiện lại đặc biệt đáng nể.
Là đệ tử của Độc Thủ Dược Vương, Trình Linh Tố có kiến thức rất sâu về y thuật và độc thuật. Quan trọng hơn, nàng luôn suy nghĩ trước đối thủ nhiều bước. Trong những cuộc đấu liên quan đến độc dược, Trình Linh Tố thường dự đoán cách đối phương ra tay rồi âm thầm chuẩn bị biện pháp hóa giải.
Đáng chú ý nhất là trước khi chết, nàng vẫn bố trí được kế hoạch đối phó những kẻ thù còn lại, để những tính toán của mình tiếp tục phát huy tác dụng sau khi bản thân đã không còn. Đây là kiểu trí tuệ hiếm gặp trong tiểu thuyết Kim Dung: bình tĩnh, chính xác và luôn tính tới hệ quả cuối cùng.
Nếu Hoàng Dung đại diện cho sự lanh lợi toàn diện, Triệu Mẫn nổi bật về chiến lược và Vi Tiểu Bảo giỏi sinh tồn, Trình Linh Tố lại gây ấn tượng bởi khả năng suy luận cùng cách chuẩn bị gần như tuyệt đối. Chính sự khác biệt ấy khiến cuộc tranh luận về "người thông minh nhất Kim Dung" đến nay vẫn khó có một đáp án duy nhất.
