New Zealand đang tiến gần hơn tới một trong những chính sách quản lý mạng xã hội đối với trẻ em nghiêm ngặt nhất thế giới. Ngày 24/8, Thủ tướng Christopher Luxon cho biết dự luật nhằm ngăn người dưới 16 tuổi sử dụng một số nền tảng mạng xã hội sẽ được trình lên Quốc hội, trong bối cảnh những tranh luận về tác động của TikTok, Instagram, Facebook hay Snapchat đối với trẻ vị thành niên ngày càng gia tăng.
Theo Reuters, dự luật yêu cầu các nền tảng thuộc nhóm có nguy cơ cao phải thực hiện những biện pháp hợp lý để xác minh người dùng đã đủ 16 tuổi. Thay vì chỉ dựa vào việc người dùng tự khai ngày sinh, doanh nghiệp có thể phải sử dụng thông tin sẵn có của tài khoản, công nghệ ước tính tuổi qua khuôn mặt, dịch vụ định danh số hoặc giấy tờ nhận dạng chính thức.
Điểm đáng chú ý nằm ở mức chế tài. Những công ty không tuân thủ có thể đối mặt khoản phạt lên tới 10% doanh thu toàn cầu. Người dưới 16 tuổi, cha mẹ hoặc người chăm sóc sẽ không bị phạt. Trọng tâm của dự luật là buộc các tập đoàn công nghệ chịu trách nhiệm nhiều hơn đối với môi trường số mà họ cung cấp cho trẻ em.
Thủ tướng Christopher Luxon cho rằng những tác động của mạng xã hội đối với thế hệ trẻ không thể tiếp tục bị xem nhẹ. Theo số liệu được ông đưa ra, khoảng một phần ba trẻ em New Zealand trong độ tuổi 13-17 dành ít nhất 5 giờ mỗi ngày cho mạng xã hội. Chính phủ lo ngại trẻ em đang phải tiếp xúc với nội dung có hại, các cơ chế thiết kế dễ gây nghiện cũng như áp lực trực tuyến có thể ảnh hưởng đến đời sống gia đình, giấc ngủ, việc học và sức khỏe tinh thần.
Không phải mọi dịch vụ trực tuyến đều nằm trong phạm vi hạn chế. Theo truyền thông New Zealand, dự luật chủ yếu nhắm tới các nền tảng có những đặc điểm như cuộn nội dung liên tục, hệ thống đề xuất bằng thuật toán, cơ chế phản hồi xã hội và nội dung tồn tại trong thời gian giới hạn. Instagram, TikTok, Snapchat, Facebook, YouTube và X là những cái tên có thể thuộc diện áp dụng.
Trong khi đó, những dịch vụ chủ yếu phục vụ nhắn tin, email, gọi thoại hoặc video, trò chơi trực tuyến nhiều người chơi, âm nhạc, podcast, kết nối nghề nghiệp, giáo dục hay y tế dự kiến được loại trừ. Các chatbot AI phục vụ chủ yếu cho năng suất và công việc cũng không nằm trong nhóm bị cấm, dù một số loại hình AI mang tính tương tác xã hội có thể được xem xét theo khuôn khổ quản lý.
Dự luật còn đề xuất thành lập một cơ quan an toàn trực tuyến thuộc Bộ Nội vụ New Zealand. Cơ quan này sẽ có nhiệm vụ giám sát việc tuân thủ, điều tra các nền tảng, đánh giá công nghệ xác minh tuổi và thực hiện các biện pháp cưỡng chế khi cần thiết. Các công ty đồng thời phải thường xuyên đánh giá những rủi ro mà dịch vụ của mình gây ra cho trẻ em và công bố cách thức giảm thiểu chúng.
Tuy nhiên, kế hoạch của chính phủ chưa chắc có thể dễ dàng vượt qua Quốc hội. Hai đối tác trong liên minh cầm quyền là ACT và New Zealand First đều tuyên bố không ủng hộ dự luật theo hình thức hiện tại. Điều đó khiến đảng National của ông Luxon có thể phải tìm kiếm phiếu từ phe đối lập để dự luật được thông qua.
Lãnh đạo New Zealand First Winston Peters cảnh báo quy định xác minh độ tuổi có nguy cơ mở rộng thành những biện pháp ảnh hưởng tới quyền riêng tư và quyền tự do của người trưởng thành. Ông cũng cho rằng việc kiểm soát trẻ sử dụng mạng xã hội trước hết nên thuộc trách nhiệm của gia đình. ACT lại đặt câu hỏi về tính khả thi, cho rằng thanh thiếu niên có thể tìm cách vượt qua các rào cản kỹ thuật trong khi một hệ thống xác minh quá chặt có thể khiến cả người lớn phải cung cấp thêm dữ liệu cá nhân.
Chính phủ New Zealand thừa nhận không có biện pháp nào có thể ngăn tuyệt đối mọi trẻ em truy cập mạng xã hội. Các công cụ như VPN vẫn có thể được sử dụng để tìm cách vượt hạn chế và dự luật hiện không đề xuất cấm VPN. Tuy nhiên, ông Luxon cho rằng khả năng tồn tại những trường hợp lách luật không phải lý do để từ bỏ việc xây dựng hàng rào bảo vệ.
Động thái của New Zealand diễn ra sau khi Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới áp dụng lệnh cấm mạng xã hội đối với người dưới 16 tuổi vào cuối năm 2025. Chính sách của Canberra cũng đặt trách nhiệm lên các nền tảng lớn như TikTok, YouTube, Instagram và Facebook, qua đó biến Australia thành phép thử quan trọng cho những quốc gia đang cân nhắc mô hình tương tự.
Nếu được Quốc hội thông qua, New Zealand sẽ gia nhập nhóm những nước siết mạnh quyền tiếp cận mạng xã hội của trẻ vị thành niên. Nhưng trước khi trở thành luật, dự luật vẫn phải vượt qua một cuộc tranh luận lớn hơn, làm thế nào bảo vệ trẻ em trên không gian số mà không tạo ra một hệ thống xác minh tuổi quá sâu, ảnh hưởng đến quyền riêng tư của toàn bộ người dùng.
