Theo Bloomberg, Elon Musk hiện là người giàu nhất hành tinh, với tài sản ròng vượt mốc 660 tỷ USD. Đáng chú ý, gói lương thưởng mà Tesla phê duyệt cho Musk từ năm 2018, hiện được định giá hơn 130 tỷ USD, đã được khôi phục lại vào tháng 12 vừa qua.
Cùng lúc, SpaceX được cho là đang chuẩn bị cho khả năng IPO vào năm 2026. Hai yếu tố này có thể đưa Musk tiến rất gần tới danh xưng người đầu tiên sở hữu tài sản 1.000 tỷ USD, thậm chí ngay trong năm nay.
Chưa dừng lại ở đó, Musk còn có một gói thù lao mới trị giá tối đa 1.000 tỷ USD, dự kiến được chi trả dần trong vòng 10 năm tới, hoàn toàn dưới dạng cổ phiếu gắn với các cột mốc tăng trưởng của Tesla.
CEO ngày càng giàu, khoảng cách thu nhập ngày càng lớn
Dù Elon Musk là trường hợp đặc biệt, câu chuyện của ông phản ánh một xu hướng rõ ràng: thu nhập và tài sản của CEO tăng vọt trong nhiều thập kỷ qua, chủ yếu nhờ thị trường chứng khoán và các gói lương dựa trên cổ phiếu.
Theo Viện Chính sách Kinh tế Mỹ (EPI), thu nhập của CEO hàng đầu đã tăng tới 1.094% trong 50 năm qua, trong khi thu nhập của người lao động bình thường chỉ tăng khoảng 26%.
Năm 2024, mức thu nhập trung vị của CEO trong nhóm S&P 500 đạt 17,1 triệu USD, tăng gần 10% so với năm trước, theo công ty phân tích Equilar. Hiện nay, CEO kiếm được nhiều gấp 192 lần nhân viên trung bình, cao hơn mức 186 lần của năm 2023.
Lương CEO ngày nay chủ yếu đến từ cổ phiếu
Một điểm chung trong các gói lương của CEO hiện đại là phần lớn đến từ cổ phiếu, thay vì lương cơ bản.
Theo Equilar, cổ phiếu chiếm tới 72% tổng thù lao của CEO trong năm 2024, với giá trị trung vị tăng 15% chỉ trong một năm. Các khoản này thường được chia thành thưởng ngắn hạn và dài hạn, gắn với hiệu suất cổ phiếu và các mục tiêu kinh doanh.
Trường hợp của Elon Musk là ví dụ điển hình. Gói thù lao nghìn tỷ USD của ông không có lương cố định, toàn bộ giá trị đến từ cổ phiếu Tesla, phụ thuộc vào việc công ty đạt được các mốc về vốn hóa và hoạt động. Ngay cả khi không hoàn thành toàn bộ mục tiêu, Musk vẫn có thể nhận hàng tỷ USD.
Theo Equilar, mô hình trả lương theo cột mốc nhiều khả năng sẽ trở thành xu hướng phổ biến trong tương lai.
Tranh cãi: CEO có thực sự xứng đáng?
Các hội đồng quản trị thường lập luận rằng CEO chỉ được hưởng lợi khi cổ đông hưởng lợi, bởi thu nhập của họ gắn chặt với giá cổ phiếu. Nếu cổ phiếu giảm, thu nhập CEO cũng có thể lao dốc.
Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu lại cho thấy mối liên hệ giữa lương CEO và hiệu quả doanh nghiệp không quá rõ ràng. Một nghiên cứu của MSCI năm 2021 cho thấy, trong giai đoạn 2006–2020, CEO có hiệu suất trung bình chỉ nhận ít hơn 4% so với CEO hiệu suất cao, trong khi những CEO nhận lương thấp nhất lại mang về lợi nhuận tốt hơn cho cổ đông.
“Nói rằng CEO là người gần như quyết định toàn bộ giá trị công ty là không đúng. Ai cũng thấy điều đó,” bà Sarah Anderson, Viện Nghiên cứu Chính sách, nhận định.
Giải pháp nào để thu hẹp khoảng cách?
Dù các biện pháp kiềm chế lương CEO tỏ ra kém hiệu quả, một số chuyên gia kinh tế cho rằng nên mở rộng quyền sở hữu cổ phiếu cho người lao động.
Các mô hình như ESOP (kế hoạch sở hữu cổ phần cho nhân viên) được cho là giúp người lao động ổn định tài chính hơn, đồng thời mang lại lợi ích cho chính doanh nghiệp.
“Doanh nghiệp có nhân viên sở hữu cổ phần thường năng suất cao hơn, giữ chân người tốt tốt hơn và cạnh tranh tốt hơn,” ông Loren Rodgers, Giám đốc Trung tâm Quốc gia về Sở hữu Nhân viên, cho biết.
